آیه ۷ سوره یس

«لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ ...»: (نگا: اسراء / ، قصص / ، سجده / ). «الْقَوْلُ»: مراد فرموده خدا: لأَمْلأَنَّ جَهَنَّمَ مِنکَ وَ مِمَّن تَبِعَکَ مِنْهُمْ أَجْمَعِینَ، در (ص / ، و نظیر آن در حجر / ، اعراف / ، هود / سجده / ) می‌باشد.

ابن عباس گوید: رسول خدا صلى الله علیه و آله ذکر سجده را بلند قرائت می‌کرد تا این که عده اى از قریش در صدد ایذاء و اذیت پیامبر برآمدند و خواستند نقشه شوم خویش را عملى سازند ولى گرفتار شدند و به شکنجه افتادند لذا با زبان عذرخواهى نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمدند و او را به خداوند و خویشاوندانش قسم دادند و از اثر دعاى پیامبر از گرفتارى و شکنجه رهائى یافتند سپس این آیات نازل گردید با وجود بر این هیچ یک از آنان ایمان نیاوردند.

کتاب الدلائل از ابونعیم.

۱ - براى بیشتر سران شرک و کفر در صدراسلام، عذاب الهى مقرر شده بود. «لقد حقّ القول على أکثرهم» «حقّ» به معناى «ثبت» است و مقصود از «قول» عذاب الهى مى باشد. این مطلب به قرینه دیگر آیاتى است که در آن واژه اى مشابه «قول» به کار رفته است مثل «و لکن حقّت کلمة العذاب على الکافرین»(زمر، آیه ۷۱). گفتنى است مقصود از اکثریت در آیه شریفه - به دلیل این که این آیه در نیمه نخست رسالت و در مکه نازل گشت - آن دسته از مشرکان و کافرانى است که در ابتداى دعوت اسلام به مخالفت با آن برخاستند (مانند سران قریش، چون ابوجهل و ابولهب); نه اکثریت توده مردم که پس از چندى مسلمان شدند. ۲ - بیشتر سران کفر و شرک در صدراسلام، دچار روح لجاجت و حق ناپذیرى و مصمم بر نپذیرفتن ایمان «فهم لایؤمنون» ۳ - تصمیم لجوجانه بیشتر کافران و مشرکان صدراسلام بر ایمان نیاوردن، سبب مقرر شدن عذاب الهى بر آنان بود. «لقد حقّ القول على أکثرهم فهم لایؤمنون» برداشت یاد شده مبتنى بر این مطلب است که «فاء» در «فهم لایؤمنون» تعلیلیه است و جمله براى بیان علتِ مضمونِ جمله «لقد حقّ القول على أکثرهم» مى باشد; یعنى، چون دانسته شد آنان ایمان نمى آورند، عذاب بر آنان مقرر شد. ۴ - لجاجت در برابر ایمان و حق گریزى، زمینه ساز آمدن عذاب الهى است. «لقد حقّ القول على أکثرهم فهم لایؤمنون» ۵ - آن دسته از مشرکان و کافران صدراسلام - که عذاب الهى بر آنان مقرر گردیده بود - براى همیشه از ایمان محروم شدند. «لقد حقّ القول على أکثرهم فهم لایؤمنون» برداشت یاد شده مبتنى بر این نکته است که «فاء» در جمله «فهم لایؤمنون» تفریعیه است و این جمله متفرع بر جمله قبل مى باشد; یعنى، چون مقرر شد که بیشتر آنان عذاب شوند، پس توفیقى براى ایمان آوردن نخواهند داشت. ۶ - کسانى که عذاب الهى بر آنان مقرر شده باشد، براى همیشه از ایمان محروم خواهند شد. «لقد حقّ القول على أکثرهم فهم لایؤمنون» ۷ - ایمان آوردن به تعلیمات پیامبران، در گرو وجود زمینه آن در ایمان آورنده «لقد حقّ القول على أکثرهم فهم لایؤمنون» ۸ - بیشتر سران شرک در صدراسلام، زمینه ایمان و تأثیرپذیرى از تعالیم اسلام را نداشتند. «لقد حقّ القول على أکثرهم فهم لایؤمنون»