«بَهِیْمَة» از مادّه «بُهْمَةْ» (بر وزن تهمة) در اصل، به معنای «سنگ محکم» است و به هر چیزی که درک آن مشکل باشد «مبهم» گفته می شود، و به تمام حیوانات که دارای نطق و سخن نیستند، «بهیمة» اطلاق می شود; زیرا صدای آنها دارای ابهام است اما معمولاً این کلمه را فقط در مورد چهارپایان به کار می برند، و درندگان و پرندگان را شامل نمی شود. و از آنجا که «جنین» حیوانات نیز دارای یک نوع ابهام است «بهیمة» نامیده می شود.
=== قاموس قرآن ===
[مائده:1] راغب گوید:بهمة به معنی سنگ سخت است، به مرد شجاع به جهت صلابتش به همه گویند و هر چه از محسوسات و معقولات فهمش دشوار باشد مبهم گویند، بَهیمه آن است که نطق ندارد و این را از سبب گفتهاند که در صورت آن ابهام است ولی در عرف به غیر درندگان و طیور، گفته میشود. در مجمع البیان فرموده: بهیمه اسم هر چهار پاست در دریا باشد یا در خشکی. در قاموس گفته بهیمه هر چهار پاست و لو در دریا باشد، یا هر حیوانی که تمیز ندارد، جمع آن بهائم است. از زجاج نقل شده: بهیمه هر حیوانی است که عقل ندارد. نا گفته نماند: این ترکیب (بَهیمَةُ الاَنْعامِ) در قرآن سه بار آمده و در هر بار به «انعام» اضافه شده است درباره انعام گفتهاند که مراد از آن گوسفند و گاو و شتر است (انعام ثلثه) این از بعض آیات نیز بدست میآید مثل [آل عمران:14]، که خیل (اسبان) از انعام جدا ذکر شده است و مثل [نحل:5-8]، که اسبان و استران و خران از انعام جدا نقل شدهاند و مثل [فاطر:28]. و در بعض آیات در اعمّ به کار رفته است نظیر [اعراف:179] و نظیر [طه:54] و غیره. در اینصورت آیا مراد از انعام در سوره مائده، اعمّاست و یا خصوص انعام ثلثه لازم است بدانیم که آیه اوّل مائده در سوره حجّ بدون ذکر بهیمه تکرار شده است در اینجا هر دو را نقل میکنم [مائده:1]، [حج:30]. و خلاصه آنکه بهیمه مطلق چهار پا و اعمّ از انعام است و میشود گفت که مراد از انعام مطلق انعام و شانل شتر و گاو و گوسفند است اعمّ از اهلی و وحشی و کلمه «اُحِلِّت» مانع از آنست که باسبان و استران و غیره شامل باشد زیرا معمولاً آنها برای سواری و بارکشی است و مراد از «اُحِلّت» خوردن گوشت آنهاست و همچنین اضافه بهیمه به انعام بیانیّه است یعنی «اُحِلّت لکم البهیمة و هی الانعام»: بهیمهای که همان انعام باشد بر شما حلال شده است. در المیزان، اضافه را اضافه نوع بر اصنافش فرموده مثل فرموده مثل نوع الانسان و جنس الحیوان اگر مرادش این باشد که این اضافه مثل اضافه انسان الزنجی و حیوان الاهلی است کاملاً صحیح و به جاست و عبارت اخرای بیانیّه است. از کلبی و فرّاء نقل شده که مراد از بهیة الانعام وحشیهای انعام است یعنی آنها بر شما حلال شدهاند در این صورت به معنی لام است. ولی با توجّه به آیه مانحن فیه و آیه [حج:34] و آیه [حج:28]، خواهیم دید که این سخن قابل قبول نیست زیرا بعید است حیوان وحشی و بیرون از دسترس بشر مراد باشد. ناگفته نماند در روایت محمد بن مسلم وزراره و غیره از امام باقر و صادق «علیه السلام» منقول است که بهیمة الانعام را جنین انعام فرمودهاند در المیزان آن را از تهذیب نقل کرده و فرموده در کافی و فقیه... نیز نقل شده... و قمی در تفسیرش و مجمع البیان از امام باقر و صادق «علیه السلام» نقل کرده است. مرحوم فیض در صافی بعد از نقل آنچه گفته شد فرموده: احتمال دارد مراد از این اخبار بیان فرد اخفی است (یعنی آیه به آنها بهیمه گفته میشود پس منافات با تعمیم ندارد. عیّاشی در ذیل آیه از امام باقر از پدرش نقل کرده که از علی «علیه السلام» از خوردن گوشت فیل و خرس و میمون سئوال شد فرمود: این از بهیمة الانعام که خورده میشود نیست. حدیث شریف میرساند که بهیمة الانعام شامل انعام غیر جنین نیز میباشد.
ای کسانی که ایمان آوردهاید! به پیمانها (و قراردادها) وفا کنید! چهارپایان (و جنین آنها) برای شما حلال شده است؛ مگر آنچه بر شما خوانده میشود (و استثنا خواهد شد). و به هنگام احرام، صید را حلال نشمرید! خداوند هر چه بخواهد (و مصلحت باشد) حکم میکند.
تا شاهد منافع گوناگون خویش (در این برنامه حیاتبخش) باشند؛ و در ایّام معیّنی نام خدا را، بر چهارپایانی که به آنان داده است، (به هنگام قربانیکردن) ببرند؛ پس از گوشت آنها بخورید؛ و بینوای فقیر را نیز اطعام نمایید!
برای هر امّتی قربانگاهی قرار دادیم، تا نام خدا را (به هنگام قربانی) بر چهارپایانی که به آنان روزی دادهایم ببرند، و خدای شما معبود واحدی است؛ در برابر (فرمان) او تسلیم شوید و بشارت ده متواضعان و تسلیمشوندگان را.