آیه ۲۸ سوره حج

سوره حج(الحج)، آیه ۲۸ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۵

لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَ يَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَ أَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ

تا شاهد منافع گوناگون خویش (در این برنامه حیاتبخش) باشند؛ و در ایّام معیّنی نام خدا را، بر چهارپایانی که به آنان داده است، (به هنگام قربانی‌کردن) ببرند؛ پس از گوشت آنها بخورید؛ و بینوای فقیر را نیز اطعام نمایید!

معنی کلمات و عبارات
«مَنَافِعَ»: مراد سود مادی همچون تجارت و بازرگانی، و سود معنوی همچون عبادت و عفو و مغفرت است. «أَیَّامٍ مَّعْلُومَاتٍ»: چند روز معیّن و مشخّص. مراد روز عید و دو روز یا سه روز بعد از آن است. برخی هم روز عرفه و روز عید و یک روز بعد از آن و بعضی هم ده روز ذی‌الحجّه دانسته‌اند. «بَهِیمَةِ الأَنْعَامِ»: چهارپایان اهلی (نگا: مائده / . «فَکُلُوا مِنْهَا وَ ...»: معنی مستفاد از این بخش آیه، این است که گوشت قربانی باید به مصرفهای لازم برسد. دیگر گوشتهای قربانی در سرزمین مِنی بر روی زمین انداخته نشود تا گندیده و یا در زیر خاکها مدفون گردد. بلکه اگر نیازمندانی در آنجا و در آن زمان پیدا نشوند، باید گوشتها - در صورت امکان - هرگونه که شده است به مناطق دیگری حمل و به مصرف برسد. «الْبَآئِسَ»: سخت نیازمند. مستمند.
نزول
نکات آیه
۱ - حج، سرشار از سود، منفعت، خیر و برکت براى مردم «و أذّن فى الناس بالحجّ... لیشهدوا منفع لهم» «منافع» جمع «منفعة» است. منفعت; یعنى، سود، خیر و برکت. به کارگیرى «منافع» به صورت جمع، بیانگر فراوانى برکت هاى حج است و آمدن آن به صورت نکره، حاکى از عظمت و بزرگى هر یک از این برکت ها مى باشد. ۲ - دستیابى به برکت هاى حج، در گرو حضور در مراسم و انجام مناسک آن است. «و أذّن فى الناس بالحجّ... لیشهدوا منفع لهم» «شهادة» (مصدر «یشهدون») به معناى حاضر شدن است. بنابراین «لیشهدوا منافع لهم» به این معنا است که: حج براى همه مردم سرشار از خیر و برکت است و هر کس بخواهد به آن دست یابد و از آن بهره مند شود، باید رنج سفر را تحمل کند و در مراسم آن حاضر شود و مناسک آن را به جا آورد. ۳ - توجه به ابعاد دنیوى، اخروى، معنوى و مادى انسان در شریعت الهى «و أذّن فى الناس بالحجّ ... لیشهدوا منفع لهم» از این که «منافع» مقید به دنیوى یا اخروى و مادى یا معنوى نشده است، مى توان گفت که: مقصود از آن اعم از خیرات دنیوى و اخروى و مادى و معنوى است. ۴ - وقوف در عرفات و مشعر، نخستین تکلیف حاجیان در مراسم حج (پس از احرام) «لیشهدوا منفع لهم» جمله «و یذکروا اسم اللّه...» مربوط به مراسم قربانى است و آیه بعدى، در رابطه با مسأله حلق، تقصیر و طواف مى باشد. پس با در نظر گرفتن این مطلب که مراسم حج - پس از پوشیدن احرام - به ترتیب عبارت است از: وقوف در عرفات و مشعر، قربانى کردن حلق و تقصیر و طواف، باید گفت که حج در شریعت حضرت ابراهیم(ع)، با مراسم قربانى شروع و با طواف ختم مى شد و وقوفین جزو مراسم نبود و یا این که جمله «لیشهدوا منافع لهم» علاوه بر این که بیانگر فلسفه تشریع حج است، ناظر به مسأله حضور در عرفات و مشعر نیز مى باشد. برداشت فوق، بر پایه احتمال دوم استوار است. ۵ - عرفات و مشعر، کانون خیر و برکت فراوان براى حج گزاران «لیشهدوا منفع لهم» برداشت فوق، بر این اساس است که «لیشهدوا» مربوط به حضور در عرفات و مشعر باشد. ۶ - قربانى کردن پس از حضور در عرفات و مشعر، از مناسک واجب حج «و یذکروا اسم اللّه ... على ما رزقهم من بهیمة الأنعم» ۷ - لزوم ذکر نام خدا، به هنگام ذبح و نحر قربانى «و یذکروا اسم اللّه ... على ما رزقهم من بهیمة الأنعم» ۸ - آموزش کیفیت ذبح کردن (بردن نام خدا به هنگام سربریدن یا نحر کردن حیوان) به مردم، یکى از فلسفه هاى حج «لیشهدوا منفع لهم و یذکروا اسم اللّه فى أیّام معلومت» «یذکروا» عطف بر «یشهدوا» است و با توجه به این که لام «لیشهدوا» براى تعلیل است و بیانگر فلسفه تشریع حج مى باشد، عطف «یذکروا» بر «یشهدوا» بیان یکى دیگر از حکمت هاى تشریع حج خواهد بود. ۹ - انجام تکلیف قربانى، موقوف به زمانى خاص و معین (دهم تا سیزدهم ذى حجه) «و یذکروا اسم اللّه فى أیّام معلومت على ما رزقهم من بهیمة الأنعم» براساس روایاتى که از اهل بیت(ع) وارد شده است، مراد از «أیام معلومات»، ایام تشریق (دهم تاسیزدهم) ذى حجه است. ۱۰ - جواز ذکر هر یک از اسماى خداوند (اللّه، رحمان و...) به هنگام ذبح یا نحر قربانى «و یذکروا اسم اللّه» اضافه «اسم» به «اللّه» مى تواند اضافه بیانیه باشد. در این صورت «اسم اللّه»;یعنى، اسمى که عبارت است از «اللّه». هم چنین مى تواند اضافه لامیه باشد. در این صورت «اسم اللّه»; یعنى، هر اسمى که براى خدا است. بر پایه احتمال اول، بردن نامى غیر از لفظ «اللّه» به هنگام ذبح قربانى، جایز نیست; به خلاف احتمال دوم. برداشت یاد شده، بر پایه احتمال دوم است. ۱۱ - جواز تأخیر انداختن قربانى، از روز دهم به هر یک از روزهاى یازدهم، دوازدهم و سیزدهم ذى حجه «و یذکروا اسم اللّه فى أیّام معلومت ... من بهیمة الأنعم» ۱۲ - جواز قربانى کردن به هر یک از شتر، گاو و گوسفند در مراسم حج «على ما رزقهم من بهیمة الأنعم» «أنعام» (جمع «نعم») در اصل به معناى شتران است. لکن گاهى به مجموع شتر، گاو و گوسفند نیز گفته مى شود. به اعتقاد همه مفسران مراد از «أنعام» در این جا معناى دوم (مجموع شتر، گاو و گوسفند) مى باشد. گفتنى است که «بهیمة» به معناى چهارپا و اضافه آن به انعام اضافه بیانیه است; یعنى، چهارپایى که عبارت است از شتر، گاو و گوسفند. ۱۳ - شتر، گاو و گوسفند، روزى انسان ها و عطاى خداوند به آنان «على ما رزقهم من بهیمة الأنعم» ۱۴ - حرمت استفاده از گوشت قربانى، پندار باطل عرب هاى جاهلى «فکلوا منها» تجویز استفاده از گوشت قربانى، ناظر به پندار باطل عرب هاى جاهلى است که استفاده از آن را حرام مى دانستند. ۱۵ - شتر، گاو و گوسفند، چهارپایانى حلال گوشت «على ما رزقهم من بهیمة الأنعم فکلوا منها» ۱۶ - جواز استفاده حج گزاران از گوشت قربانى «فکلوا منها» ۱۷ - لزوم اطعام مستمندان تنگدست از گوشت قربانى در حج «و أطعموا البائس الفقیر» ۱۸ - استفاده از تمام گوشت قربانى، جایز نیست. «فکلوا منها و أطعموا البائس الفقیر» «من» در «منها» تبعیضیه است. بنابراین «کلوا منها»; یعنى، «بخورید بخشى از آن را[نه همه آن را]». ۱۹ - یارى مردمان و دستگیرى از تنگدستان و نیازمندان، از حکمت هاى تشریع حج و از آموزه هاى آن «و أطعموا البائس الفقیر»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۲۰ - «عن الربیع بن خُثیم قال: شهدت أباعبداللّه(ع)... قال: إنّى سمعت اللّه عزّوجلّ یقول: «لیشهدوا منافع لهم» فقلت منافع الدنیا أو منافع الآخرة فقال: الکلّ; ربیع بن خُثیم مى گوید: امام صادق(ع) را دیدم که فرمود: شنیدم که خداى عزّوجلّ مى فرماید: «لیشهدوا منافع لهم» پس به امام(ع) عرض کردم: منظور از منافع، منافع دنیایى است یا اخروى؟ فرمود: تمام منافع». [منبع: کافى، ج ۴، ص ۴۲۲، ح ۱; نورالثقلین، ج ۳، ص ۴۸۸- ، ح ۷۷.] ۲۱ - «و روى عن الصادق(ع) أنّ الذکر فى قوله: «و یذکروا اسم اللّه» هو التکبیر عقیب خمس عشرة صلاة أوّلها ظهر العید; از امام صادق(ع) روایت شده است که مراد از ذکر در سخن خداوند «و یذکروا اسم اللّه»، تکبیرهایى است که در تعقیب پانزده نماز - که اول آنها ظهر عید است - گفته مى شود». [منبع: عوالى اللئالى، ج ۲، ص ۸۸، ح ۲۳۷; نورالثقلین، ج ۳، ص ۴۹۰، ح ۸۲.] ۲۲ - «عن أبى عبد اللّه(ع) فى قول اللّه عزّوجلّ: «و یذکروا اسم اللّه فى أیّام معلومات» قال: هى أیّام التشریق; از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ «و یذکروا اسم اللّه فى أیّام معلومات» روایت شده است که فرمود: مراد ایام تشریق است». [منبع: معانى الأخبار، ص ۲۹۷، ح ۱ و ۳; نورالثقلین، ج ۳، ص ۴۹۰، ح ۸۴.] ۲۳ - «عن صفوان بن یحیى الأرزق قال: قلت لأبى إبراهیم(ع): الرجل یعطى الاضحیة من یسلخها بجلدها قال: لابأس به، إنّما قال اللّه عزّوجلّ «فکلوا منها و أطعموا» و الجلد لایؤکل و لایطعم; صفوان بن یحیى مى گوید: به امام کاظم(ع) گفتم: شخص، قربانى را مى دهد به کسى که آن را سلاّخى کند، در مقابل پوست آن - که پوست را مزد خود بردارد - [حکمش چیست؟] فرمود: مانعى ندارد; زیرا خداى عزّوجلّ فرموده است: «فکلوا منها و أطعموا» و پوست نه خورده مى شود و نه (به وسیله آن) اطعام مى شود». [منبع: علل الشرایع، ص ۴۳۹، ب ۱۸۲، ح ۱; نورالثقلین، ج ۳، ص ۴۹۹، ح ۱۳۹.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲۵)
  • حج و مناسک ان، از جمله اموزههای دین ابراهیم(علیه السلام)+۳ آیه
  • لزوم ذکر نام خدا هنگام ذبح یا نحر قربانی+۱ آیه
  • وجوب ذکر نام خدا هنگام نحر کردن شتران قربانی+۲ آیه
  • فرمان خداوند به اطعام فقیر بینوا از گوشت قربانی حج
  • اطعام به فقیر بینوا از گوشت قربانی، از جمله منافع حج
  • حرمت استفاده از گوشت قربانی انعام، پندار باطل عربهای جاهلی
  • لزوم یاداوری نام خدا هنگام ذبح و نحر انعام+۱ آیه
  • لزوم قربانی کردن انعام با ذکر خدا در ایّام حج+۱ آیه
  • ذبح و نحر انعام با ذکر نام خدا، سبب جواز خوردن از گوشت انها
  • انعام از روزیهای الهی برای استفاده انسانها+۱ آیه
  • گوشت انعام، از منابع تغذیه انسانها+۷ آیه
  • جواز کسب و تجارت، در سفر حجّ+۲ آیه
  • حضور در مکّه هنگام ایّام حج، زمینهای مناسب برای تجارت و مبادلات اقتصادی
  • اموزش کیفیّت ذبح کردن و بردن نام خدا به هنگام ذبح به مردم، از جانب خداوند
  • وجوب تقصیر پس از قربانی+۱ آیه
  • لزوم گفتن تکبیرات مخصوص در ایّام تشریق، در مراسم حج+۳ آیه
  • تکبیر گفتن در ایّام تشریق در حج، از شعایر الهی+۴ آیه
  • اهمّیّت تکبیر گفتن پس از نماز ظهر عید قربان، تا پانزده نماز
  • حج، زمینهای مناسب جهت تکبیر و یاد خدا+۳ آیه
  • بهرهمندی از گوشت قربانی، فلسفه تکبیر و تعظیم خداوند در ایّام حج+۱ آیه
  • تقوا و پاکی دل، فلسفه تکبیر و تعظیم خداوند در ایّام حج+۲ آیه
  • سهیم بودن متکدّیان در گوشت قربانی+۱ آیه
  • تامین نیازمندان از سوی جامعه اسلامی، از موانع تکدّی و راهی برای پیشگیری از ان+۱ آیه
  • تهلیل، از اذکار سفارش شده خدا، در ایّام حج+۲ آیه
  • اعمال حج، توشه خیری برای اخرت+۴ آیه
  • لغو هرگونه امتیاز گروهی و طایفهای، در حج+۱ آیه
  • دستگیری از تنگدستان، از حکمتهای تشریع حج و اموزههای ان+۱ آیه
  • موسم حج، درپیدارنده منافع دنیایی و اخرتی+۱ آیه
  • دستیابی به منافع و برکات حج، در گرو حضور در مراسم و اجرای مناسک ان+۱ آیه
  • جواز کسب و کار، در حج+۴ آیه
  • لزوم تکبیر، پس از ادای پانزده نماز، در ایّام حج (پس از نماز عید به بعد)
  • یاد و ذکر خدا، از فلسفههای حج+۲ آیه
  • دستیابی به برکات حج، در گرو حضور در مراسم و اجرای مناسک ان+۱ آیه
  • جواز و کفایت ذکر هر یک از نامهای خدا، هنگام ذبح یا نحر قربانی+۵ آیه
  • مطلوب بودن اطعام به نیازمندان، از گوشت قربانی حج+۲ آیه
  • جواز استفاده و بهره مندی از گوشت انعام+۳ آیه
  • جواز استفاده از گوشت قربانی انعام، در حج+۲ آیه
  • جواز کسب و تجارت، در حج+۳ آیه
  • استحباب گفتن تکبیرات مخصوص، در ایام تشریق+۳ آیه
  • استحباب تکبیر، پس از نماز ظهر عید قربان، تا پانزده نماز
  • لزوم حلق و تقصیر، پس از قربانی+۲ آیه
  • وجوب طواف، پس از تقصیر و خروج از احرام+۲ آیه
  • قربانی، از مناسک حج+۶ آیه
  • قربانی در حج، موجب جواز تقصیر و خروج از احرام+۲ آیه
  • وجوب اطعام فقیر از گوشت قربانی حج+۲ آیه
  • وجوب به زبان اوردن نام خدا، هنگام ذبح یا نحر قربانی+۳ آیه
  • جواز خوردن از گوشت قربانی حج بر صاحب ان+۲ آیه
  • لزوم تقسیم قربانی حج به سه قسمت (قسمتی برای حج گزار، قسمتی هدیه به مؤمنان و قسمتی هم برای فقیران)+۲ آیه
  • جواز تاخیر انداختن قربانی، از روز دهم به هر یک از روزهای 11، 12 و 13 ذیحجّه+۱ آیه
  • جواز ذکر هر یک از نامهای خداوند (اللّه، رحمان و...)، هنگام ذبح یا نحر قربانی+۳ آیه
  • جواز قربانی هر یک از شتر، گاو و گوسفند در حج+۱ آیه
  • مطلوب بودن خوردن از گوشت قربانی برای صاحب ان+۱ آیه
  • ذبح و نحر انعام با نام خدا، سبب جواز خوردن از گوشت انها
  • جواز درخواست کمکهای اقتصادی از سوی فقیران، بدون اصرار+۲ آیه
  • وجوب ذکر نام خدا، هنگام نحر شتران قربانی+۲ آیه
  • لزوم حلق (تراشیدن سر)، پس از قربانی در حجّ+۲ آیه
  • ذبح و نحر انعام با ذکر نام خدا، سبب جواز خوردن از گوشت انها
  • خوردن گوشت انعام، مباح برای انسان+۸ آیه
  • لزوم یاداوری نام خدا هنگام ذبح و نحر انعام+۱ آیه
  • لزوم ذبح و قربانی کردن انعام با ذکر خدا در ایّام حج+۱ آیه
  • ذبح و نحر انعام در حج با ذکر نام خدا سبب جواز خوردن از گوشت انها
  • ذکر نام خدا به هنگام ذبح حیوان، شرط حلّیّت خوردن گوشت ان+۴ آیه
  • وجوب ذکر خداوند، در ایّام تشریق بر حج گزار+۲ آیه
  • لزوم ذکر نام خدا، هنگام ذبح یا نحر قربانی+۲ آیه
  • لزوم ذکر و یاد خدا، هنگام ذبح حیوانهای روزی داده شده الهی+۱ آیه
  • لزوم اطعام به نیازمندان از رزق الهی (گوشت شتر، گاو و گوسفند) در حج
  • انعام (شتر، گاو و گوسفند)، روزی و عطای خدا به انسانها+۲ آیه
  • حاجیان، موظّف به قربانی از روزیهای (شتر، گاو و گوسفند) عطا شده به ایشان+۴ آیه
  • انعام (شتر، گاو، گوسفند)، از مصادیق رزق خدا به انسان+۲ آیه
  • خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۲ آیه
  • زیارت کعبه دارای پاداش اخروی+۲ آیه
  • وجوب طعام دادن از گوشت شتر قربانی، به مستمندان و فقیران+۱ آیه
  • جواز خوردن گوشت شتر قربانی، برای حاجیان+۱ آیه
  • جواز قربانی کردن شتر، در مراسم حج+۵ آیه
  • وجوب ذکر نام خدا، هنگام نحر کردن شتر قربانی، در قربانگاه (منا)+۲ آیه
  • وجوب اطعام، از گوشت شتر قربانی حج، به مستمندان و فقیران+۱ آیه
  • جواز خوردن از گوشت شتر قربانی حج، برای حاجی+۱ آیه
  • استفاده انحصاری حاجیان از گوشت شتر قربانی و دریغ کردن از اطعام ان به نیازمندان، امری حرام و ممنوع+۱ آیه
  • جواز استفاده از شتران قربانی حج (برای حمل بار، سوار شدن و تغذیه از شیر انها) برای حاجیان، تا زمان قربانی+۳ آیه
  • حج و مناسک ان، از شعایر الهی و دارای ارج و منزلت، در پیشگاه خداوند+۴ آیه
  • وجوب تاخیر طواف خانه خدا، تا پس از انجام دادن قربانی+۱ آیه
  • استحباب تکبیر، در تعقیب نماز ظهر عید+۱ آیه
  • ذکر نام خدا در روز عید قربان و سه روز بعد از ان، پسندیده و مورد سفارش خداوند
  • تکبیر گفتن، پس از نماز ظهر عید قربان، تا پانزده نماز، دارای اهمّیّت ویژه
  • فرمان خداوند به حاجیان در اطعام به فقیران از گوشت قربانی، در حج+۲ آیه
  • لزوم ذکر نام خدا، هنگام ذبح قربانی+۱ آیه
  • لزوم ذکر نام خدا، هنگام ذبح یا نحر قربانی
  • جواز ذکر هر یک از اسمای خداوند (الله، رحمان و...)، هنگام ذبح یا نحر قربانی
  • لزوم اجتناب از هر نوع شرک، در اجرای قربانی در حج+۲ آیه
  • پلیدی بتها، دلیل اجتناب از هر نوع توجّه به انها در اجرای قربانی، در حج+۲ آیه
  • قربانی کردن انعام از شرایط قربانی در حج
  • ذبح قربانی، از اعمال حج، در ایین ابراهیم(علیه السلام)+۲ آیه
  • لزوم گرامیداشت و تعظیم قربانی حج+۴ آیه
  • احترام و تعظیم قربانی حج، امری نیکو برای افراد، در نزد پروردگار+۲ آیه
  • مجاز بودن استفاده از گوشت قربانی حج برای حج گزاران+۲ آیه
  • جواز بهره برداری از منافع چهارپایان تعیین شده برای قربانی در حج، تا روز ذبح+۲ آیه
  • اطعام از گوشت قربانی حج به فقیر بینوا، از جمله منافع حج+۱ آیه
  • انجام دادن مراسم قربانی، از فلسفه های حج+۱ آیه
  • جواز تاخیر انداختن قربانی در حج، از روز دهم تا سیزدهم ذی حجه+۱ آیه
  • حرمت استفاده از گوشت قربانی حج برای حج گزار، در پندار عربهای جاهلی+۲ آیه
  • جواز قربانی هر یک از شتر، گاو و گوسفند، در حج+۲ آیه
  • مراسم قربانی در حج، دارای زمانی معین+۱ آیه
  • انعام بودن (گاو، گوسفند، شتر)، از شرایط قربانی در حج+۱ آیه
  • یاد خداوند، فلسفه ذبح قربانی در حج+۲ آیه
  • لزوم تقسیم قربانی حج به سه قسمت (قسمتی برای حج گزار قسمتی هدیه به مؤمنان و بخشی برای فقیران)+۲ آیه
  • فرمان الهی برای اطعام به گرسنگان، از گوشت قربانی حج+۱ آیه
  • گوشت انعام، از منابع تغذیه انسانها+۷ آیه
  • لزوم استفاده از گوشت قربانی+۱ آیه
  • جواز استفاده حجگزاران، از گوشت قربانی+۲ آیه
  • جایز نبودن استفاده از تمام گوشت قربانی برای حاجی، در حج+۱ آیه
  • لزوم اطعام مستمندان تنگدست، از گوشت قربانی، در حج+۱ آیه
  • اطعام مستمندان تنگدست از گوشت قربانی در حج، یکی از حکمتهای تشریع حج+۱ آیه
  • سهیم بودن متکدیان، در گوشت قربانی+۱ آیه
  • حرمت استفاده از گوشت قربانی، پندار باطل عربهای جاهلی
  • جواز خوردن از گوشت گاو قربانی شده برای خدا
  • حضور در مکه هنگام ایام حج، زمینهایی مناسب برای تجارت و مبادلات اقتصادی+۱ آیه
  • وجوب تقصیر پس از قربانی در منا، جهت اجرای مناسک حج+۱ آیه
  • وجوب ذکر نام خدا، هنگام نحر شتران قربانی+۲ آیه
  • فضیلت تکبیر گفتن، پس از نماز عید قربان و پانزده نماز در پی ان
  • وجوب احکام فقرا، از گوشت قربانی حج+۲ آیه
  • قربانی، از مناسک حج+۶ آیه
  • وجوب اطعام فقیر، از گوشت قربانی حج+۲ آیه
  • وجوب به زبان اوردن نام خدا، هنگام ذبح یا نحر قربانی+۳ آیه
  • وجوب تقسیم قربانی حج به سه قسمت (قسمتی برای حجگزار، قسمتی هدیه به مؤمنان و قسمتی هم برای فقیران)+۲ آیه
  • وجوب ذکر نام خدا، هنگام ذبح و یا نحر کردن قربانی+۳ آیه
واژه‌ها