=== قاموس قرآن ===
انسان کامل و معروف که نامش دوبار در قرآن مجید ذکر شده [لقمان:13-12]. ظاهراً اعطاء حکمت ملازم با امر به شکر است آیه اوّل صریح است در اینکه به لقمان حکمت داده شده ولی نبوّت او به صراحت از قران استفاده نمیشود گرچه در آیه [بقره:251]. میشود گفت مراد از حکمت نبوّت است. در سوره لقمان از آیه 12تا19 عطا شدن حکمت به او و موعظه او نسبت به فرزندش نقل شده اگر پیامبر هم نباشد مقامی بس شامخ دارد که قرآن مجید وی را تا قیامت زنده نگاه داشته است. در مجمع فرموده: به قولی او مردی حکیم بود نه پیامبر، اکثر مفسران نیز بر آنند، به قولی او پیامبر بود و حکمت را در آیه نبوّت گفتهاند به قولی او پسر خواهر ایّوب بود و به قولی پسرخاله ایّوب «علیه السلام». از ابن عمر نقل شده گویا از رسول خدا «صلی الله علیه واله» شنیدم میفرمود به حق میگویم لقمان پیغمبر نبود لیکن مردی بود کثیرالتفکر حسنالیقین، خدا را دوست داشت خدا نیز او را دوست داشت و با اعطاء حکمت بر وی منّت گذاشت. روزی وقت ظهر خوابیده بود که از جانب خدا ندائی رسید: ای لقمان آیا میل داری خدا تو را در روی زمین خلیفه کند تا میان مردم به حق داوری کنی؟ در جواب گفت: اگر پروردگارم مرا مخیّر کند عافیت را میگزینم نه ابتلاء را و اگر حتمی کند فرمان او را شنوا و مطیعم زیرا میدانم که در این صورت یاریم کرده و مصونم خواهد داشت. ملائکه که آنها را نمیدید گفتند: چرا ای لقمان؟ گفت: حکومت سختترین منازل است و ظلم از هر طرف آنرا احاطه کرده اگر حاکم تقوی کرد لایق است که نجات یابد و اگر خطا کرد از راه بهشت خطا کرده، آنکه در دنیا خوار و در آخرت عزیز باشد بهتر از آن است که در دنیا عزیز و در آخرت ذلیل باشد، هر که دنیا را بر آخرت برگزیند دنیا از او فوت میشود، به آخرت هم نمیرسد، ملائکه از نیکویی منطق وی در عجب شدند، لقمان خوابید و در خواب به وی حکمت عطا شد، بیدار گردید با حکمت سخن میگفت و با حکمت خویش داود را مدد میکرد، داود به او گفت: خوشا بحالت لقمان حکمت داده شدی و بلوای نبّوت از تو برگردانده شد. (مجمع). در موعظه خویش به فرزندش میفرماید: پسر عزیز بخدا شرک میار و چیزی را شریک خدا مکن که شرک ستمی بزرگ است. پسرم اگر عمل انسان هموزن دانه خردلی، در سنگی یا در آسمانها و زمین باشد، خدا آنرا میآورد در پیش چشم انسان قرار میدهد که خدا دقیق و کاردان است. ای پسر عزیز نماز بپادار به معروف وادار و از منکر بازدار و بر مصائب صبور باش که اینها از کارهای لازم است. مردم را تحقیر مکن و در زمین به تکبّر گام مزن که خداوند خودپسندان و فخرفروشان را دوست نمیدارد. در رفتن معتدل باش و صوت خویش را ملایم کن که زشتترین صوتها صوت خران است (سوره لقمان).
ما به لقمان حکمت دادیم؛ (و به او گفتیم:) شکر خدا را بجای آور هر کس شکرگزاری کند، تنها به سود خویش شکر کرده؛ و آن کس که کفران کند، (زیانی به خدا نمیرساند)؛ چرا که خداوند بینیاز و ستوده است.