=== قاموس قرآن ===
چپ. ضدّ یمین. [کهف:18] جمع آن اشمل و شمل و شمائل میآید، در قرآن فقط شمائل به کار رفته مثل [نحل:48]. سایههای آن از راست و چپ سجده کنان بر میگردد. نا گفته نماند: شمال و یمین در قرآن اکثراً در معنی چپ و راست معمولی به کار رفته چنانکه نقل شد ولی چرا به اهل بهشت اصحاب یمین و به اهل جهنّم اصحاب شمال گفته شده؟ [واقعة:27-41]. و مراد از [حاقة:25 ]چیست؟ آیا چپ واقعاً منحوس است که به اهل جهنم سمت چپیها اطلاق شده است؟ هکذا دادن کتاب بدست چپ؟ به نظر میآید: تقسیم به اصحاب یمین و شمال به جهت آن است که نامه عدهای بدست راست و نامه عدهای بدست چپ آنها داده میشود. چنانکه فرموده [حاقة:19-25]. و درباره مؤمنان فرموده که نور آنها در پیش رو و سمت راست روان است [حدید:12]. ایضاًآیه 8 تحریم از این بدست میآوریم که در شمال نور نیست و آن طرف جهنم است و انکه نامه او بدست چپش داده شده نور نخواهد داشت و چون طرف راست نورانی است و طرف چپ بی نور، اولی مبارک و دیگری شوم خوانده شده [واقعة:8-9]. در قاموس و اقرب شوم را یکی از معانی شمال گفته است ولی «اُوتیَ کِتابَهُ بِشِمالِهِ» روشن میکند که مراد دست چپ یا سمت راست است. اما شومی در شمالیها است . * [اعراف:17]. آیه دربارهاغواء شیطان است. به نظر میآید مراد از «بَیْنَ اَیْدیهِمْ» مال دنیا است و از «مِنْ خَلْفِهِمْ» اولاد و از «اَیْمانِهِمْ» وسوسه در امور دینی و افراط در آنهاو عقائد مختلف و از «شَمائِلِهِمْ» گناهان است که اموال دنیا در پیش رو و اولاد در پشت سر او بعد از مرگ اند و کارهای ایمانی در سمت راست و گناهان سمت چپی اند. یعنی مردم را از جهت دینی و عقیدهای فریب داده و اضلال میکنم (المیزان). نا گفته نماند: شمال یکی از جهات اربع و مقابل جنوب است ولی در قرآن کریم در آن به کار نرفته و در نهج البلاغه خطبه 117 فرموده «فَلا اَطْلُبُکُمْ مَا اخْتَلَفَ جَنُوبٌ وَ شَمالٌ» که مراد باد جنوب و شمال است. ایضاً شمال بادی است که از شمال کعبه میوزد (راغب) در آقرب آمده: آن بادی است که از طرف حجر اسماعیل ما بین مشرق و بنات نعش میوزد.
و (اگر در آنجا بودی) خورشید را میدیدی که به هنگام طلوع، به سمت راست غارشان متمایل میگردد؛ و به هنگام غروب، به سمت چپ؛ و آنها در محل وسیعی از آن (غار) قرار داشتند؛ این از آیات خداست! هر کس را خدا هدایت کند، هدایت یافته واقعی اوست؛ و هر کس را گمراه نماید، هرگز ولیّ و راهنمایی برای او نخواهی یافت!
و (اگر به آنها نگاه میکردی) میپنداشتی بیدارند؛ در حالی که در خواب فرو رفته بودند! و ما آنها را به سمت راست و چپ میگرداندیم (تا بدنشان سالم بماند). و سگ آنها دستهای خود را بر دهانه غار گشوده بود (و نگهبانی میکرد). اگر نگاهشان میکردی، از آنان میگریختی؛ و سر تا پای تو از ترس و وحشت پر میشد!