سوره کهف(الكهف)، آیه ۱۷ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۵
وَتَرَى الشَّمْسَ إِذَا طَلَعَت تَّزَاوَرُ عَن كَهْفِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَإِذَا غَرَبَت تَّقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ وَهُمْ فِي فَجْوَةٍ مِّنْهُ ذَٰلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ مَن يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَمَن يُضْلِلْ فَلَن تَجِدَ لَهُ وَلِيًّا مُّرْشِدًا
و (اگر در آنجا بودی) خورشید را میدیدی که به هنگام طلوع، به سمت راست غارشان متمایل میگردد؛ و به هنگام غروب، به سمت چپ؛ و آنها در محل وسیعی از آن (غار) قرار داشتند؛ این از آیات خداست! هر کس را خدا هدایت کند، هدایت یافته واقعی اوست؛ و هر کس را گمراه نماید، هرگز ولیّ و راهنمایی برای او نخواهی یافت!
معنی کلمات و عبارات
«تَزَاوَرُ»: میگراید. میل میکند. فعل مضارع است و اصل آن (تَتَزَاوَرُ) است. «ذَاتَ الْیَمِینِ»: طرف راست. مفعولفیه است. «تَقْرِضُ»: عدول میکند. «ذَاتَ الشِّمَالِ»: طرف چپ. مفعولفیه است. «فَجْوَةٍ»: فراخنا. محلّ وسیع. در اینجا مراد وسط غار است.
نزول
سال ۲۰ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- غار اصحاب کهف، به گونه اى بود که خورشید، صبح گاهان به سمت راست آن و عصر، به جانب چپ آن مى تابید. «و ترى الشمس إذا طلعت تزور عن کهفهم ذات الیمین و إذا غربت تقرضهم ذات الشمال»
«تزاوُر» به معناى منحرف شدن و مایل گشتن است (لسان العرب). بنابراین، مفاد عبارت «إذا طلعت تزاور عن کهفهم ...» این است که خورشید، به هنگام طلوع، به جانب راست غار متمایل مى گشت. «قرض» به معناى بریدن و قطع کردن است، از این رو، جمله «و إذا غربت تقرضهم ذات الشمال» یعنى، خورشید، به هنگام غروب، در جانب چپ از آنان درمى گذشت.
۲- دهانه غار اصحاب کهف، به سمت جنوب غرب بوده است. «و ترى الشمس إذا طلعت تزور عن کهفهم ذات الیمین و إذا غربت تقرضهم ذات الشمال»
چنان چه غار اصحاب کهف در نیمْ کره شمالى قرار گرفته باشد، با توجه به مقدمات ذیل، دهانه غار، به سمت جنوب غربى بوده است: الف) راست و چپ، نسبت به کسى که داخل غار و رو به دربّ خروجى قرار دارد، سنجیده شود. ب) «ذات الیمین» ظرف براى «تزاور» است. بنابراین، مفاد «تزاور...» این است که: خورشید، از جانب چپ، طلوع و به سمت راست غار، سیر مى کرد که در این صورت، تنها، نزدیک به غروب آفتاب به داخل غار مى تابیده است.
۳- اندکى از اشعه آفتاب در آستانه غروب، به داخل غار اصحاب کهف تابیده مى شد. * «إذا طلعت تزور عن کهفهم ... و إذا غربت تقرضهم ذات الشمال »
در بیان نحوه تابش آفتاب بر اصحاب کهف به هنگام طلوع و غروب، دو تعبیر مختلف به کار گرفته شده است: در مورد طلوع، غار، محل تابش قرار گرفته، ولى در مورد غروب، خود اصحاب کهف.(تقرضهم).
۴- غار اصحاب کهف، داراى فضایى وسیع بوده است. «و هم فى فجوة منه»
۵- اصحاب کهف، در بخش وسیع غار، مستقر بودند. «و هم فى فجوة منه»
۶- بدن اصحاب کهف، در غار، از تابش مستقیم نور آفتاب، در امان بود. «تزور عن کهفهم ذات الیمین ... تقرضهم ذات الشمال و هم فى فجوة منه»
«فجوة» به مکان و فضاى وسیعى که در بین دو چیز قرار گرفته باشد، گفته مى شود. قرار داشتن محل استراحت اصحاب کهف در «فجوة» و فضاى وسیع غار و ذکر آن پس از بیان نحوه تابش آفتاب، چنین مى نماید که به مصون بودن بدن هاى آنان از تابش نور مستقیم، اشاره داشته باشد.
۷- ره یابى اصحاب کهف به پناهگاهى امن و وسیع، نمودى از رحمت و هدایت الهى براى آنان بود. «ینشر لکم ربّکم من رحمته ... و هم فى فجوة منه»
۸- موقعیّت جغرافیایى ویژه غار و استراحت گاهِ اصحاب کهف و نحوه تابش خورشید به آن، از آیات الهى است. «ذلک من ءایت اللّه»
مشارالیه «ذلک» مطالب مطرح شده در آیه، درباره وضعیّت جغرافیایى غار و نحوه قرار گرفتن اصحاب کهف در آن و دیگر خصوصیّات است.
۹- رهنمون شدن اصحاب کهف به غارى ویژه - که براى سالیانى دراز، بدن آنان را سالم نگاه دارد - از آیات الهى بود. «و ترى الشمس ... ذلک من ءایت اللّه»
«ذلک» به غار اصحاب کهف و خصوصیات آن اشاره دارد. آیت بودن این مجموعه، شاید بدان جهت باشد که خداوند، براى حفظ بدن ها و سالم ماندن اجساد اصحاب کهف در طول سالیانى دراز، آنان را به غارى هدایت کرد که بهترین شرایط طبیعى را براى چنین منظورى در خود داشته باشد.
۱۰- هدایت واقعى، تنها، در پرتوِ بهرهورى از هدایت خداوندى میسّر است. «من یهد اللّه فهو المهتد»
۱۱- بهره مند شدن آدمى از هدایت، به وسیله آیات الهى، درگروِ توفیق بخشى او است. «ذلک من ءایت اللّه من یهد اللّه فهو المهتد»
۱۲- اصحاب کهف، گروهى بهره مند از هدایت خداونو بودند. «فأوُواْ إلى الکهف ینشر لکم ربّکم من رحمته ... من یهد اللّه فهو المهتد»
۱۳- مطالعه آیات الهى، زمینه ساز نیل به هدایت است. «ذلک من ءایت اللّه من یهد اللّه فهو المهتد»
۱۴- کسى را که خداوند، گمراه کند، هیچ یاور و راهنمایى، براى او سودمند نخواهد بود. «و من یضلل فلن تجد له ولیًّا مرشدًا»
«ولىّ» در این آیه، به معناى یاور و کمک دهنده و «مرشد» به معناى راهنما و هدایت کننده است.
۱۵- هدایت یافتن و گمراه شدن آدمى، به اراده خداوند است. «من یهد اللّه فهو المهتد و من یضلل فلن تجد له ولیًّا مرشدًا»
۱۶- هیچ قدرت و اراده اى در مقابل اراده الهى، مؤثّر و کارساز نیست. «من یهد اللّه ... و من یضلل فلن تجد له ولیًّا مرشدًا»
۱۷- پیامبر(ص) نیز در صورت تعلّق اراده الهى به گمراه کردن کسى، راهى براى هدایت او نخواهد یافت. «و من یضلل فلن تجد له ولیًّا مرشدًا»
۱۸- نادیده گرفتن آیات الهى، زمینه ساز گمراهى انسان است. «ذلک من ءایت اللّه ... و من یضلل فلن تجد له ولیًّا مرشدًا»
تفسیر (۱۳)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۲۶ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۷ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۷–۱۸ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار مطالعه آیات خداامنیت اصحاب کهف در غارتابش خورشید به غار اصحاب کهفرحمت بر اصحاب کهفغار اصحاب کهف هنگام صبحغار اصحاب کهف هنگام غروبمحدوده هدایتهای محمدهدایت با آیات خداوسعت غار اصحاب کهفنقش توفیقات خداهدایت اصحاب کهفموقعیت جغرافیایی غار اصحاب کهففضایل اصحاب کهفبدن اصحاب کهفبی یاوری گمراهاناصحاب کهف در غارویژگیهای اضلال خداآثار اعراض از آیات خداآثار هدایتهای خداجبرواختیارنقش اراده خداقصه اصحاب کهفمهتدینمنشأ گمراهیعجز موجوداتزمینه گمراهیمنشأ هدایتحاکمیت اراده خدانشانه های رحمت خدازمینه هدایتآثار اراده خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
- سالم ماندن بدن جوانمردان اصحاب کهف در غار با تابش نور خورشید بر انان، از ایات خدا
- بیدار شدن معجزهاسای اصحابکهف از خواب چندین ساله وسالم ماندن بدن انان، ایه الهی+۱ آیه
- نرسیدن نور خورشید به اصحاب کهف و حفظ انان، به مدت طولانی، از ایات الهی برای هدایت انسانها
- خواب چند صد ساله اصحاب کهف، از ایات خدا+۲ آیه
- تاثیر تابش خورشید در صبحگاهان و عصرگاهان بر بدن به خواب رفته اصحاب کهف در سلامتی انان+۱ آیه
- تابیدن خورشید بر سمت راست غار در صبحگاهان و بر سمت چپ ان در عصرگاهان
- تابش مقدار کمی از افتاب به درون غار اصحاب کهف هنگام غروب
- راه یابی اصحاب کهف به قسمت امن و وسیع غار
- موقعیت جغرافیایی ویژه غار اصحاب کهف و استراحت گاه انان و نحوه تابش خورشید به ان، از ایات الهی
- قرار داشتن دهانه غار اصحاب کهف به سمت جنوب غربی
- سرگذشت اصحاب کهف و بیدار شدن انان از خواب چندین ساله، امری غیرعادی و از ایات خدا+۳ آیه
- بهرهمندی اصحاب کهف از هدایتهای خاص الهی بهخاطر ایمان به خدا و هجرت از محیط شرک الود+۲ آیه
- انحصار ولایت مطلق به خداوند یکتا+۵ آیه
- گمراهی برخی انسانها، برخاسته از مشیّت و اراده الهی+۵ آیه
- گمراه شدگان از ناحیه خدا، محروم از ولایت و امداد الهی+۳ آیه
- گمراه شدگان از سوی خداوند، غیر قابل هدایت به وسیله دیگران+۷ آیه
- تابش خورشید به سمت راست غار اصحاب کهف، به هنگام طلوع
- عبور خورشید از جانب چپ غار اصحاب کهف، به هنگام غروب
- موقعیّت جغرافیایی ویژه غار اصحاب کهف و استراحتگاه انان و نحوه تابش خورشید به ان، از ایات الهی
- خواب اصحاب کهف و بیدار شدن پس از ان، دلیلی بر امکان رجعت+۴ آیه
- اراده الهی، موجب رشد و هدایت انسان
- رشد و هدایت انسان، تنها تحت اراده خداوند+۲ آیه
- تابش خورشید به سمت راست غار اصحاب کهف در صبحگاهان و تابش ان به سمت چپ ان در عصر گاهان+۱ آیه
- کیفیّت تابش افتاب بر غار اصحاب کهف، هنگام صبح و عصر، از ایات الهی+۱ آیه
- گمراهی، درپی دارنده محرومیّت از هرگونه یاری و مددکاری+۵ آیه
- محرومیّت گمراهان، از هدایتهای الهی+۱۲ آیه
- ردّ دعوت پیامبر(صلی الله علیه واله)، باعث گمراهی اشکار+۱ آیه
- عملکرد انسانها، منشا واگذاشتن انان به حال خود و سرگردانی انان+۱۱ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله) بدون خواست خداوند، ناتوان از هدایت گمراهان+۱ آیه
- ناتوانی مردم از هدایت افراد گمراه شده، بدون درخواست خداوند+۹ آیه
- عدم تاثیر هدایتگری محمّد(صلی الله علیه واله) نسبت به برخی افراد حق گریز و گمراه شده+۳ آیه
- تابش خورشید به طرف راست غار اصحاب کهف، هنگام طلوع و صبحگاهان
- ناتوانی مخلوقات از هدایت گمراه شدگان به دست خداوند+۷ آیه
- تابش افتاب بر سمت چپ غار اصحاب کهف، هنگام غروب و عصرگاهان
- مُضلّ/ اسماوصفات+۱۱ آیه
- نحوه تابش نور خورشید بر جانب چپ و راست غار اصحاب کهف، از ایات الهی+۱ آیه
- ایات و نشانههای خداوند، وسیله هدایت مردم+۱ آیه
- هدایت انسانها، به دست خدا و در اختیار او+۷ آیه
- هدایت شدن انسانها، برخاسته از توفیق خداوند+۲ آیه
- هدایت الهی، هدایت واقعی انسانها+۱ آیه
- رهیابی اصحاب کهف به پناهگاه امن و نجات انان از ستم حاکم، در پرتو هدایت الهی+۱ آیه