تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَکْشِفُ السُّوءَ وَ يَجْعَلُکُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِيلاً ما تَذَکَّرُونَ (62)
نوع سوم- آنچه متعلق است احتياج خلق به او سبحانه:
أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ: آيا کيست که اجابت کند بيچاره را؟ يعنى نيست در عالم وجود کسى که فرومانده و بيچاره را که او را هيچ وسيله و حيله نباشد، إِذا دَعاهُ: وقتى که بخواند او را به حقيقت، مگر ذات يگانه حق تعالى؛ و رأس مضطرين کسى است که در گناه متوغل شده باشد که او را هيچ وسيله نجات نيست مگر غفران خداوند سبحان. بعضى گفته‌اند؟ «مضطرّ» کسى است که دل از هستى خود برداشته مانند غريق دريا، گمشده صحرا و يا بيمار نااميد از سلامتى.
شيخ داود يمانى به عيادت بيمارى رفته بود، بيمار گفت: اى شيخ دعا کن
جلد 10 - صفحه 69
براى شفاى من. گفت: تو دعا کن که مضطرى و اجابت به دعاى مضطر بسته است، زيرا احتياج او بيشتر باشد و حق تعالى نيز بيچارگان را دوست مى‌دارد، پس حق تعالى ذاتى است که اگر نيازمند بيچاره دعا کند اجابت فرمايد.
وَ يَکْشِفُ السُّوءَ: و برمى‌دارد بدى را، يعنى دفع مى‌کند از او آنچه او را بد آيد. اما اجابت حق تعالى به شروط مصلحت آنست. وَ يَجْعَلُکُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ:
و کيست که مى‌گرداند شما را جانشينان پيشينيان در زمين و زمين را بعد از ايشان به تصرف شما درآورد. أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ: آيا خداى ديگرى هست با خداى به حق که در اين نعم خاصه و عامه او را اعانت کند، يعنى نيست و نشايد ديگر. قَلِيلًا ما تَذَکَّرُونَ: کم مى‌باشند کسانى که پند يابند، يا اندک هستند کسانى که ياد کنند خدا را، يا نعم او را کم متذکر شوند. حفص و کسائى به «تاء» و تخفيف ذال قرائت نموده، يعنى اندکى متعظ مى‌شويد و ياد خدا مى‌کنيد و متذکر نعم او گرديد.