تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَمَّنْ يَهْدِيکُمْ فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ مَنْ يُرْسِلُ الرِّياحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ تَعالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِکُونَ (63)
نوع چهارم- آنچه متعلق است به احتياج خلق، احتياج خاصه در وقت خاص:
أَمَّنْ يَهْدِيکُمْ: آيا کيست که راه مى‌نمايد و ارشاد فرمايد شما را به طريق. فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ: در تاريکيهاى بيابان و درياها به وسيله ستارگان و علامات؟
نکته: مراد ظلمات شبها باشد، و اضافه آن بر برّ و بحر، به جهت ملابسه است.
يا مراد مشتبهات طرق باشد. حاصل آنکه کيست آن کسى که ارشاد نمايد، يعنى نيست و نباشد در عالم وجود ذاتى که راه نمايد شما را در تاريکيهاى بيابان و درياها مگر ذات خداوند متعال که چون راهها بر شما مشتبه شود و طريق بيرون شدن آن ندانيد، شما را مهتدى سازد و از مخاطره هلاکت نجات دهد.
جلد 10 - صفحه 70
وَ مَنْ يُرْسِلُ الرِّياحَ: و کيست کسى که مى‌فرستد بادها را، بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ: در حالتى که مژده دهندگانند پيش از رحمت او که باران است (استفهام انکارى) يعنى و نيست در عالم وجود کسى که قدرت داشته باشد بر فرستادن بادهاى مژده دهنده به رحمت باران مگر ذات يگانه خداى قادر متعال.
تنبيه: بر فرض صحت قول به آنکه سبب اکثرى در تکون باد معاودت ادخنه صاعده باشد از طبقه بارده به جهت انکسار حرارت آن و به موج درآوردن آن هوا را، پس برهان عقلى حاکم است که شکى نيست که اسباب فاعليه و قابليه آن از خلق خلّاق عالم باشد، و فاعل سبب، البته فاعل مسبب خواهد بود.
با چنين آيات ظاهره، أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ: آيا خداى ديگرى هست با خداى به حق که يارى او نمايد بر اين امور، يعنى نيست و نباشد؛ زيرا حق تعالى متفرد است در ذات، و منفرد است در خلق همه اشياء. تَعالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِکُونَ: بزرگ است خدا و برتر است از آنچه شريک مى‌سازند کافران، زيرا خالق قادر، مقدس و منزه باشد از مشارکت مخلوق عاجز.