سوره نمل(النمل)، آیه ۶۳ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۸۲
أَمَّن يَهْدِيكُمْ فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَن يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ أَإِلَٰهٌ مَّعَ اللَّهِ تَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ
یا کسی که شما را در تاریکیهای صحرا و دریا هدایت میکند، و کسی که بادها را بعنوان بشارت پیش از نزول رحمتش میفرستد؛ آیا معبودی با خداست؟! خداوند برتر است از آنچه برای او شریک قرارمیدهند!
معنی کلمات و عبارات
«بُشْراً بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ»: (نگا: اعراف / ).
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - راهیابى انسان، در ظلمات بیابان و دریا، به هدایت و تدبیر خداوند «أمّن یهدیکم فى ظلمت البرّ و البحر»
۲ - چینش اجزاى طبیعت (ستارگان و...) به تدبیر خداوند، به گونه اى که وسیله هدایت و نجات انسان ها است. «أمّن یهدیکم فى ظلمت البرّ و البحر»
مراد از «یهدیکم» - مطابق نظر برخى از مفسران و بعضى از آیات قرآن (و بالنجم هم یهتدون) - رهیابى انسان از طریق ستارگان و دیگر عوامل و مشخص کردن مسیر خود در تاریکى شب ها است.
۳ - ارسال بادهاى مژده دهنده باران، نمودى دیگر از تدبیر خداى یگانه «و من یرسل الریح بشرًا بین یدى رحمته»
۴ - نقش تعیین کننده بادهاى باران زا در زندگى بشر «و من یرسل الریح بشرًا بین یدى رحمته»
۵ - ریزش باران بر گستره زمین، از نمودهاى بارز رحمت الهى بر خلق «و من یرسل الریح بشرًا بین یدى رحمته»
در این آیه واژه «رحمة» بدون قرینه لفظى در مورد باران به کار رفته است و این نشان مى دهد که باران مادر رحمت ها است.
۶ - ستارگان راهنما، بادهاى بشارت بخش و باران هاى رحمت آفرین، نشانه هاى روشن توحید و پوچى و بطلان شرک «أمّن یهدیکم ... أءله مع اللّه»
مفاد جمله «أءله مع اللّه» با توجه به صدر آیه این است که: با وجود این نشانه ها - که بیانگر نقش اراده خدا در حیات بشر است - مجالى براى روى آوردن به غیرخدا نمى ماند; زیرا اصولاً کسى جز او نقشى در تدبیر نظام هستى ندارد.
۷ - ناتوانى غیرخدا از پدید آوردن علایم راهنما (چون ستارگان) و عوامل نویدبخش و رحمت آفرین (چون باد و باران) به گستردگى پهنه زمین «أمّن یهدیکم فى ظلمت البرّ و البحر ... أءله مع اللّه»
از ارتباط «من یهدى» با «أءله مع اللّه» استفاده مى شود که تنها خداوند، قادر به ایجاد عواملى است که انسان را در ظلمت هاى شب در سراسر زمین (خشکى و دریا) هدایت کند و باران رحمت را در پى بادهاى مژده دهنده به دورترین نقاط برساند.
۸ - منزلت خدا برتر و والاتر از هر آنچه که مشرکان براى او شریک مى پندارند. «تعلى اللّه عمّا یشرکون»
۹ - شریک قرار دادن براى خدا، کوچک شمردن جایگاه والا و یگانه او است. «تعلى اللّه عمّا یشرکون»
تعبیر «تعالى اللّه» نشان مى دهد که اندیشه شرک، مایه تنقیص خداى یکتا بوده و اصولاً برخاسته از ناآگاهى به منزلت والاى او و مستلزم کوچک شمردن جایگاه یگانه او است.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۹–۸۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۹–۸۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۹–۹۳ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۶۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۶۳ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۶۳ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۶۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۶۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۶۲–۶۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۶۳
موضوعات
دستهبندی موضوعی
باد های باران زاعوامل استخفاف خدافلسفه نظم آفرینشمنشأ باد های مبشرمنشأ راهیابی در خشکیمنشأ راهیابی در دریامنشأ راهیابی در شبنقش باد های مبشرپیدایش بادپیدایش بارانخلقت ستارگانمنشأ نظم آفرینشمنشأ بارش باراننقش ستارگانآثار هدایتهای خداعلو خدامنشأ باراندلایل بطلان شرکابزار هدایتخدا و شریکآثار تدبیر خداعجز موجوداتدلایل توحیدعقیده مشرکاننشانه های رحمت خداآثار شرک
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۵)
- بادهای باران اور، از نشانههای خدا+۶ آیه
- احتجاج بر ضدّ مشرکان و شرک، به قدرت خداوند در رفع نیازهای انسانها و هدایت انان در وضعیّت بحرانی+۲ آیه
- دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج+۳ آیه
- بادهای باراناور، از نشانههای خدا+۶ آیه
- توجه به قدرت فرستنده بادهای بشارتدهنده رحمت (باران)، زمینه دوری از شرک و گرایش به خدای یگانه
- بادها بشارتدهنده ابرهای بارانزا+۳ آیه
- بادها بشارتدهنده رحمت خداوند+۳ آیه
- بادها پیاماوران نویدبخش نزول باران+۳ آیه
- باران و نقش ان در طبیعت و زندگی انسان از ایات خدا+۷ آیه
- نزول باران، جلوهای از رحمت خداوند+۶ آیه
- بادها، پیاماورانی نویدبخش برای نزول باران+۳ آیه
- بادها، عامل حرکت ابرها و بشارتدهنده نزول باران+۵ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۶ آیه
- تنزیه خداوند، از اتّخاذ شریک برای خود
- انحصار الوهیّت و معبود به حق، در ذات خدای یگانه+۴ آیه
- تدبیر انسانها با اماده ساختن علل و اسباب ان از ناحیه خدا، دلیل انحصار الوهیّت به خدا+۴ آیه
- هدایت انسانها در تاریکیها (به وسیله ستارگان و ماه) از جانب خدا، دلیل یگانگی الوهیّت او
- سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۵ آیه
- خلقت و تدبیر موجودات، از جانب خداوند برای انسانها، دلیل بر خیر بودن او نسبت به معبودان مشرکان+۳ آیه
- خداوند، حقیقتی بلندمرتبه و بزرگتر از حدّ وصف
- خداوند، منشا راهیابی انسان در تاریکیهای خشکی+۱ آیه
- ستارگان، وسیله راهیابی انسانها، در تاریکیهای خشکی+۱ آیه
- ناتوانی غیر خدا، از پدید اوردن علایم راهنما (چون ستارگان) برای هدایت انسانها در تاریکیهای خشکی
- خداوند، نجاتبخش گرفتاران در تاریکیها و تنگناهای هول انگیز خشکی و دریا+۲ آیه
- خداوند، هدایتگر انسانها برای راهیابی در دریا هنگام تاریکی
- پیش و مقابل دستان، کنایه از تقدّم و قبل بودن+۲ آیه
- باران، رحمتی از جانب خداوند+۶ آیه
- همراه بودن معبودهای باطل با خدا، برای هدایت انسانها در تاریکیهای صحرا و دریا، سؤال انکاری خدا از مشرکان
- همراه بودن معبودهای باطل با خدا در هدایت انسانها در تاریکیهای صحرا و دریا، سؤال انکاری خدا از مشرکان
- راهیابی انسان در تاریکی شب در خشکی و دریا، با هدایت و تدبیر خداوند
- بادهای بشارت دهنده باران از جانب خدا، نشانه توحید و دلیل پوچی شرک
- تنزیه خدا، از اتّخاذ شریک برای خود
- راهیابی مشرکان در تاریکیهای خشکی و دریا، با تدبیر خدا
- گزینش معبودان باطل از سوی مشرکان، موجب نکوهش و سرزنش انان از جانب خدا+۵ آیه
- اندوه محمّد(صلی الله علیه واله) از مکر و حیله مشرکان+۱ آیه
- خداوند، نجات دهنده مشرکان از تاریکیهای هول انگیز در خشکیها و دریاها+۲ آیه
- توجّه به ربوبیّت خدا، زمینه دوری از شرک+۱ آیه
- وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۳ آیه
- امکان دریانوردی، در تاریکی+۱ آیه
- ستارگان، ابزار راهیابی انسان در ظلمت و تاریکی دشت و دریا+۱ آیه
- راهیابی انسان در تاریکیهای بیابانها و دریاها به هدایت و تدبیر خداوند
- نفی توانایی خدایان (دروغین) از هدایت انسان، در تاریکیها
- خداوند، نجات بخش گرفتاران، در تاریکیها و تنگناهای هول انگیز خشکی و دریا+۳ آیه
- راهیابی انسانها، در ظلمت دریا+۱ آیه
- تعدّد مراتب ظلمت، در مقابل وحدت نور+۳ آیه
- نجات از تاریکی، به وسیله راهیابی با ستارگان+۱ آیه
- عبادت غیر خدا، موجب استحقاق توبیخ و سرزنش+۱ آیه
- به داوری خواندن عقل مشرکان با بیان قدرت و توانایی مطلق خداوند، در برابر ناتوانی مطلق معبودان باطل، از سوی خداوند+۵ آیه
- هدایت کننده انسان در تاریکیهای خشکی و دریا (خداوند)، شایسته پرستش، از نگاه عقل، در قیاس با موجودات فاقد این توانایی (معبودان مشرکان)+۱ آیه
- فرستنده بادهای بشارت دهنده (به باران رحمت) (خداوند)، سزاوار عبادت، در نظر عقل، در قیاس با موجودات ناتوان از این کار (معبودان مشرکان)
- پیامبر صلی الله علیه و اله مامور احتجاج با مشرکان+۳ آیه
- مُرسِل/ اسما و صفات+۵ آیه
- اندوه محمّد صلی الله علیه و اله از مکر و حیله مشرکان+۱ آیه
- بت پرستی و عبادت غیر خدا، از عوامل استحقاق نکوهش+۱ آیه
- توبیخ مشرکان، به علت گزینش معبودان باطل+۵ آیه