اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَتَوَکَّل عَلَي اللّه‌ِ إِنَّک‌َ عَلَي الحَق‌ِّ المُبِين‌ِ (79)
پس توکل کن بر خدا و امور را باو واگذار کن بدرستي که تو بر حق آشکار واضح روشن هستي.
مقام توکل از شئون توحيد افعاليست و مکرر گفته‌ايم که اقسام توحيد پنج قسم است:
ذاتي، صفاتي، عبادتي، افعالي، نظري و توحيد افعالي هم چهار مرتبه دارد:
«1» اقرار بزبان ولي قلبا امور را مستند باسباب ظاهريه ميداند توحيد منافقين است.
«2» قلبا هم معتقد هست و ايمان دارد لکن ميگويد
«ابي اللّه ان يجري الاشياء الا باسبابها»
و در تعقيب اسباب ميدود توحيد عوام است.
«3» اسباب را مقدمه و وظيفه خود ميداند و تأثيرات را مستند بخدا معتقد و او را مسبب الاسباب ميداند که
«اذا اراد اللّه بشي‌ء تهيأ اسبابه»
«اي سبب از تو مسبب هم زتو» و توکل در اينکه مرتبه پيدا ميشود و اينکه توحيد خواص است و مقام توکل مقام بلنديست وَ مَن يَتَوَکَّل عَلَي اللّه‌ِ فَهُوَ حَسبُه‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ بالِغ‌ُ أَمرِه‌ِ (طلاق آيه 3).
تو کار خود بخدا واگذار و خوش دل باش || که رحم اگر نکند مدعي خدا بکند
فَإِذا عَزَمت‌َ فَتَوَکَّل عَلَي اللّه‌ِ إِن‌َّ اللّه‌َ يُحِب‌ُّ المُتَوَکِّلِين‌َ (آل عمران آيه 159).
«4» هيچ نظر باسباب ندارد بود و نبودش در نظر او مساويست و تسليم صرف آنچه مقدر است ميشود «المقدر کائن» «هر چه آن خسرو کند شيرين بود».
سؤال: اگر چنين است انسان نبايد در مقام تحصيل اسباب برآيد نه اشتغال بکسب و نه نزد طبيب و نه جهاد با کفار هر چه شد نيست ميشود.
جلد 14 - صفحه 186
جواب: تحصيل اسباب وظيفه عبد است و تکليف الهيست. در کافي مسندا از حضرت صادق روايت کرده فرمودند
«اربعة لا تستجاب لهم دعوة رجل جالس في بيته يقول اللهم ارزقني فيقال له الم آمرک بالطلب- الحديث».
(فَتَوَکَّل عَلَي اللّه‌ِ إِنَّک‌َ عَلَي الحَق‌ِّ المُبِين‌ِ) تو بر حق آشکاري خواه ايمان بياورند يا نياورند تو بوظيفه خود عمل کن «ما عَلَي الرَّسُول‌ِ إِلَّا البَلاغ‌ُ» خداوند تو را نصرت ميفرمايد و غلبه و عزت و شوکت عنايت ميکند دين تو، کتاب تو و اوصياء تو و ذريه تو و امت تو تا قيامت باقيست.