اين آيه ظاهراً به جريان قبل از قيامت مربوط است که هرگاه قهر خداوند بر مردم حتمى شد، خداى متعال، با قدرت خود موجود زنده‌اى را از زمين بيرون مى‌آورد، تا با مردم سخن گويد، و سخنش اين است که: مردم ايمان نمى‌آورند.
گرچه کلمه‌ى دابّة به غير انسان گفته مى‌شود ولى بارها در قرآن، اين کلمه در جايى به کار رفته که شامل انسان نيز مى‌شود و از آن جا که دابّه بايد در موقعيّتى باشد که حرفش نسبت به همه‌ى کفّار يک سند باشد، بايد گفت: مراد از دابّه يک شخصيّت مهم است که در روايات، به علىّ‌بن ابى‌طالب عليهما السلام تفسير شده است.
شايد هر يک از اولياى خدا که در آخرالزّمان قيام و حرکت فوق‌العاده‌اى انجام دهند و حقّ و باطل و مؤمن و کافر را از هم جدا سازند، نيز مشمول اين آيه باشند. «و الله العالم»
جلد 6 - صفحه 459
دابّة کيست و چيست؟
در آيه، قرائنى است که نشان مى‌دهد اين دابّة موجود بسيار مهمى است، زيرا:
1. در آستانه‌ى قهر الهى ظاهر مى‌شود. «إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ» اقتضاى سخنان مهم آن است که از سرچشمه‌هاى مهم صادر شود.
2. به نحو استثنايى پيدا مى‌شود. أَخْرَجْنا ... مِنَ الْأَرْضِ
3. حرف مى‌زند، «تُکَلِّمُهُمْ» قضاوت مى‌کند و از آينده مردم خبر مى‌دهد. أَنَّ النَّاسَ کانُوا ...
4. حرف او همچون صوراسرافيل، آخرين سخن است. «إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ»
5. کلمه‌ى دابّة، با تنوين، نشانه‌ى عظمت و بزرگى اين موجود است.
6. آيه‌ى بعد، مربوط به رجعت است که اولياى خدا قبل از قيامت زنده مى‌شوند.
7. آيه نمى‌گويد: «بآيات الله» بلکه مى‌گويد: «بِآياتِنا» گويا نشانه‌هاى او همان نشانه‌هاى خداوند است.
جمع‌بندى ميان اين قرائن که در ظاهر آيه است و روايات متعدّدى که در تفاسير آمده است، ما را به اين حقيقت مى‌رساند که بگوييم: مراد از «دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ»، حضرت‌علىّ عليه السلام است.
اوست که لايق است حرف آخر را بگويد وبر پيشانى بعضى، مهر عدم ايمان بزند واز آينده شوم گمراهان خبر دهد.
دو سؤال:
1. آيا کلمه‌ى دابّه، مخصوص جنبنده‌هاى غير انسانى نيست؟
پاسخ: خير، در قرآن بارها کلمه‌ى دابّه به کار رفته که شامل انسان نيز مى‌شود، نظير «وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُها» «1»
2. آيا اطلاق کلمه‌ى جنبنده بر حضرت على عليه السلام توهين به آن حضرت نيست؟
پاسخ: هرگز؛ همان گونه که اطلاق کلمه‌ى «بشر» بر پيامبر توهين نيست، و اطلاق کلمات «شى‌ء، عالم، نور و وجود» بر خداوند جايز است، لکن فرق است ميان علم، نور و وجود
«1». هود، 6.
جلد 6 - صفحه 460
خداوند با سايرين.