اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ لَم يَرَوا أَنّا جَعَلنَا اللَّيل‌َ لِيَسکُنُوا فِيه‌ِ وَ النَّهارَ مُبصِراً إِن‌َّ فِي ذلِک‌َ لَآيات‌ٍ لِقَوم‌ٍ يُؤمِنُون‌َ (86)
آيا نميبينيد به اينکه ما جعل فرموديم شب را تا اينکه سکونت و استراحت کنند در او و روز را روشن و براي بصيرت مقرر داشتيم بدرستي که در اينکه جعل شب و روز آياتيست براي قومي که ايمان ميآورند.
اگر خداوند اينکه کره زمين را ساکن قرار داده بود هميشه آن قسمت زمين که مقابل شمس بود روز بود و آن قسمت که بر خلاف آن بود شب و در هيچ يک از اينکه دو قسمت سکونت ممکن نبود نه بر انسان نه بر حيوانات و نه بر نباتات و روئيدنيها يا از شدت حرارت ميسوخت يا از شدت برودت هلاک ميشدند لذا بقدرت کامله خود زمين را متحرک قرار داد که در هر بيست و چهار ساعت تقريبا دور خود بچرخد که در هر نقطه زمين هم روز باشد براي اشتغال بامور معيشتي و معاشرت و مراوده و تحصيل امر معاش و معاد و هم شب باشد براي استراحت و تلطيف هوا و رفع حرارت شمس.
أَ لَم يَرَوا يعني البته مي‌بينند شب ميشود و روز لکن چشم قلبي ندارند که بصيرت پيدا کنند کيست اينکه قدرت نمايي را ميکند.
أَنّا جَعَلنَا اللَّيل‌َ شب را قرار داديم در تمام نقاط زمين.
جلد 14 - صفحه 193
لِيَسکُنُوا فِيه‌ِ لکن در زمان حاضر شب که ميشود و هو الطيف ميشود در مقام تفريح در مراکز فحشاء و منکرات هزار گونه فسق و فجور و معاصي مرتکب ميشوند نميروند در دل شب در دربار الهي و عبادت پروردگار و طلب حوائج و تضرع در پيشگاه احديت يا لا اقل «مرا بخير تو اميد نيست شر مرسان» بروند استراحت کنند.
وَ النَّهارَ مُبصِراً ولي روز امروز براي ظلم و تعدي و ذهاب حقوق و غش و تقلب و کسبهاي حرام و و و (روز از روز تو ميسوزم و شب از شب تو).
سؤال: بر حسب قاعده بايد روز را مقدم ذکر فرمايد چرا شب را مقدم ذکر فرمود.
جواب: شب بواسطه فقدان نور است و امر عدميست و روز و جدان نور است و امر وجودي و وجود تمام ممکنات مسبوق بعدم است.
إِن‌َّ فِي ذلِک‌َ لَآيات‌ٍ لِقَوم‌ٍ يُؤمِنُون‌َ.