اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يَوم‌َ يُنفَخ‌ُ فِي الصُّورِ فَفَزِع‌َ مَن فِي السَّماوات‌ِ وَ مَن فِي الأَرض‌ِ إِلاّ مَن شاءَ اللّه‌ُ وَ کُل‌ٌّ أَتَوه‌ُ داخِرِين‌َ (87)
و روزي که دميده ميشود در صور پس بفزع در ميآيند کساني که در آسمانها و در زمين هستند از ملائکه و جن و انس مگر کساني که خداوند خواسته باشد و تمام ميآيند کوچک و ذليل.
اينکه آيه شريفه هم يک شاهد قويست بر اينکه آيات قبل راجع بدوره رجعت که بعد از دوره رجعت دستگاه قيامت برپا ميشود.
وَ يَوم‌َ يُنفَخ‌ُ فِي الصُّورِ نافخ حضرت اسرافيل است که صاحب صور است و اينکه نفخه نفخه اولي است که تمام قالب تهي ميکنند و ميميرند، ملک، جن، انس، تمام حيوانات بري و بحري و دستگاه دنيا برچيده ميشود آسمانها درهم پيچيده ميشود ماه و خورشيد گرفته ميشود ستاره‌ها و کرات جويه از هم پاشيده ميشود زمين از حرکت ميافتد قاعا صفصفا ميشود.
فَفَزِع‌َ مَن فِي السَّماوات‌ِ که ملائکه باشند.
وَ مَن فِي الأَرض‌ِ جن و انس فزع اضطراب و تکان خوردن است و فرياد و ناله و هول
جلد 14 - صفحه 194
و وحشت است و در اينجا از شدت اضطراب و وحشت جانها از بدنها خارج و تمام ميميرند.
إِلّا مَن شاءَ اللّه‌ُ تعيين نفرموده کساني که استثناء شده کيانند ولي ممکن است بگوئيم از ملائکه حمله عرش و چهار ملک مقرب جبرئيل ميکائيل اسرافيل عزرائيل حور و غلمان بهشتي خزنه جهنم باشند که در آسمانها و در زمين حضرت بقية اللّه پس از رجعتش بدنيا ديگر نمي ميرد و وارد محشر ميشود بدليل فرمايش پيغمبر (ص) در حديث ثقلين که فرمود
«لن يفترقا حتي يردا علي الحوض»
زيرا اگر حضرتش هم رحلت کند تا دو مرتبه مبعوث گردد در اينکه قسمت بين النفختين افتراق حاصل ميشود قرآن را برميدارد و خدمت جدش سر حوض کوثر ميرسد.
وَ کُل‌ٌّ أَتَوه‌ُ داخِرِين‌َ اينکه پس از نفخه ثانيه است که تمام زنده ميشوند و وارد صحراي محشر ميگردند بدليل قوله تعالي وَ نُفِخ‌َ فِي الصُّورِ فَصَعِق‌َ مَن فِي السَّماوات‌ِ وَ مَن فِي الأَرض‌ِ إِلّا مَن شاءَ اللّه‌ُ ثُم‌َّ نُفِخ‌َ فِيه‌ِ أُخري فَإِذا هُم قِيام‌ٌ يَنظُرُون‌َ (زمر آيه 68) و ميايند داخرين و معناي داخر صغير و ذليل آن کبر و نخوت که در دنيا داشتند از آنها گرفته شده با کمال ذلت و خفت و حقارت و کوچکي وارد محشر ميشوند.