تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلاَّ مَنْ شاءَ اللَّهُ وَ کُلٌّ أَتَوْهُ داخِرِينَ (87)
وَ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ: و ياد کن روزى را که دميده شود در صور.
احاديث بسيار وارد شده که حق تعالى اسرافيل را که ملک عظيمى است آفريده و با او صور عظيمى است که يک طرف آن در مشرق و طرف ديگر در مغرب است و از روزى که خلق شده منتظر فرمان الهى است که هر وقت فرمان از جانب خداوند متعال رسد در صور دمد و دو نفخه باشد: يکى نفخه صعقه که همه خلايق به آن نفخه مى‌ميرند، و دوم نفخه بعث که به آن نفخه همه زنده شوند، و مراد آيه شريفه نفخه اولى باشد.
فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ: پس بترسند از هول و هيبت آن هر که در آسمانها است از ملائکه، وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ: و هر که در زمين است از جن و انس و حيوانات، إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ: مگر آنکه را که خدا خواهد از ملائکه به جهت ثبات قلب آنها مانند جبرئيل و ميکائيل و اسرافيل و عزرائيل. بنا بقولى شهيدانند که هرگز فزع به ايشان نخواهد رسيد. وَ کُلٌّ أَتَوْهُ داخِرِينَ: و همه مردمان از اولين و آخرين بيايند به عرصه قيامت در حالتى که خوارشدگان و مطيع و منقاد و ذليل خداوند قهارند.
در معالم الزلفى- صدوق روايت نموده از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله که فرمود: ده صنف از امت من به حالات و صفات مختلفه محشور شوند:
1- بعضى به صورت بوزينه‌گان، آنها کسانيند که نمامى نمايند.
2- بعضى به صورت خو کان، آنها کسانيند که مال حرام خورند.
3- بعضى منکوس روى آنها به زمين کشيده شود و پاهاى آنها به جانب بالا، آنها ربا خوارانند.
4- بعضى کور محشور شوند، کسانيند که به ظلم و جور در ميان مردم حکم
جلد 10 - صفحه 89
کنند.
5- بعضى لال و کر باشند، آنها کسانيند که به اعمال خود عجب نمايند.
6- بعضى زبانهاى خود را مى‌جوند و خون و چرک از دهانشان جارى است، آنها کسانيند که به علم خود رفتار نکنند و فعل آنها مخالف قول آنها باشد.
7- بعضى دستها و پاهاى آنها بريده باشد، آنها کسانيند که همسايه آزارند.
8- بعضى برهنه به دار آتشين بسته باشند، آنها کسانيند که سعايت کنند براى مسلمانان نزد سلاطين.
9- بعضى بوى بد آنها بدتر از مردار باشد، آنها کسانيند که متمتع به لذات و شهوات نفس هستند و حقوق خدا را ندهند.
10- بعضى با لباسهاى قطران آتشند، آنها کسانيند که صاحب کبر و خيلا هستند «1».