سوره نمل(النمل)، آیه ۸۷ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۸۴
وَيَوْمَ يُنفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَمَن فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَن شَاءَ اللَّهُ وَكُلٌّ أَتَوْهُ دَاخِرِينَ
و (به خاطر آورید) روزی را که در «صور» دمیده میشود، و تمام کسانی که در آسمانها و زمین هستند در وحشت فرو میروند، جز کسانی که خدا خواسته؛ و همگی با خضوع در پیشگاه او حاضر میشوند!
معنی کلمات و عبارات
«یَوْمَ»: عطف بر (یَوْمَ) در آیه است. «فَزِعَ»: وحشتزده و هراسان گردد. «إِلاّ مَنْ ...»: (نگا: انبیاء / - . «دَاخِرِینَ»: فروتنان و کرنش بران (نگا: نحل / ).
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - وحشت و هراس شدید موجودات آسمان ها و زمین در روز نفخ صور «و یوم ینفخ فى الصور ففزع من فى السموت و من فى الأرض»
۲ - دمیده شدن در صور، داراى پى آمدهاى سنگین و وحشت بار براى همه موجودات هستى «و یوم ینفخ فى الصور ففزع من فى السموت و من فى الأرض»
تعبیر «السماوات و الأرض» دربرگیرنده همه هستى است.
۳ - وجود آسمان هاى متعدد در جهان آفرینش «من فى السموت و من فى الأرض»
۴ - آسمان ها همچون زمین، دربردارنده موجوداتى شعورمند و با احساس «ففزع من فى السموت و من فى الأرض»
تعبیر «فزع» نشانگر احساس و «مَن» بیانگر شعورمندى موجودات آسمانى است.
۵ - هراس و وحشت شدید موجودات آسمان ها و زمین، در لحظه فروپاشى جهان و نیز روز رستاخیز «و یوم ینفخ فى الصور ففزع من فى السموت و من فى الأرض»
مراد از «ینفخ فى الصور» مى تواند مطلق نفخ صور و دربرگیرنده نفخه اوّلى - که فروپاشى جهان و مرگ موجودات را در پى دارد - و نفخه ثانیه - که منجر به برپایى رستاخیز مى شود - باشد. گفتنى است که تعبیر «فزع من فى السماوات و من فى الأرض» بیانگر مطلب یاد شده است.
۶ - برخى از انسان ها و نیز برخى از موجودات آسمان ها، ایمن از هراس و وحشت ناشى از نفخ صور «ففزع من فى السموت و من فى الأرض إلاّ من شاء اللّه»
۷ - تعلق مشیت الهى بر ایمنى برخى موجودات از وحشت نفخ صور «ففزع ... إلاّمن شاء اللّه»
۸ - دمیده شدن در صور، مقدمه حضور همه موجودات هستى در پیشگاه خداوند «و یوم ینفخ فى الصور ... و کلّ أتوه»
۹ - ذلت و خضوع همه موجودات در برابر خداوند در روز رستاخیز «و کلّ أتوه دخرین»
«دُخُور» به معناى ذلت و کوچکى است.
۱۰ - قیامت روز ذلت کافران و پایان بخشیدن به گردن فرازى گردنگشان دنیا «أکذّبتم بایتى ... و کلّ أتوه دخرین»
هرچند تعبیر «کلّ أتوه» شامل همه مؤمنان و کافران مى شود; اما با توجه به اصل تناسب و ارتباط آیات، مى توان گفت که نظر عمده، متوجه تکذیب کنندگان آیات الهى است. مبنى بر این که آنان گرچه در دنیا ظالمانه کفر ورزیده اند; اما باید بدانند که در آخرت، مجال گستاخى براى هیچ یک از آنان نیست.
۱۱ - مرگ و رستاخیز، حقیقتى عام و دربرگیرنده تمامى موجودات شعورمند آسمان و زمین «ففزع من فى السموت و من فى الأرض ... و کلّ أتوه»
بنابراین فرض که در آیه فوق، هم مرگ لحاظ شده باشد و هم رستاخیز و به عبارت دیگر مراد از «ینفخ فى الصور» هم نفخه اولى باشد و هم نفخه ثانیه، تعبیر «من فى السماوات و من فى الأرض» و نیز عبارت «و کلّ أتوه داخرین» مى رساند که حکم بیان شده در آیه، اختصاص به موجوداتى خاص ندارد; بلکه همه موجودات هستى مشمول آن حکم مى باشند.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۹–۹۳ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۲–۹۳ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۸۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۸۷ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۸۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۸۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۸۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۸۳–۸۸ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۸۷
روایات و احادیث
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ترس اخروی موجوداتترس اخروی موجودات آسمان هاترس از نفخ صورترس موجوداتترس موجودات آسمان هاحشر موجودات آسمانخضوع اخروی موجوداتذلت اخروی موجوداتذلت اخروی مکذبان آیات خدازمینه حشر موجوداتمرگ موجودات آسمانمصونیت از ترس نفخ صورعمومیت حشرخضوع بر خداعمومیت مرگفرجام مکذبان آیات خداموجودات با شعور آسمان هاآثار نفخ صورذلت اخروی کافراناهوال قیامتفرجام کافرانتعدد آسمان هامشیت خداویژگیهای قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۲ آیه
- ترس و هراس موجودات اسمانها بر اثر دمیده شدن در صور
- وجود موجوداتی زنده و با شعور در اسمانها+۱ آیه
- ترس و هراس موجودات اسمانها بر اثر دمیدهشدن در صور
- اضطراب شدید تمام صاحبان شعور در اسمانها و زمین در قیامت
- حرکت کوهها هنگام نفخ صور، مشابه حرکت ابرها+۱ آیه
- ایمنی جبرییل، از مرگ ناشی از نفخ صور+۱ آیه
- خضوع همگان در پیشگاه خداوند، در قیامت+۱ آیه
- خوف موجودات اسمان و زمین، بر اثر دمیده شدن در صور
- ذلّت و خضوع همه موجودات در برابر خداوند، در روز رستاخیز
- موجودات با شعور و صاحب عقل، در زمین+۱ آیه
- قیامت، روز خضوع همگان، در پیشگاه خداوند+۲ آیه
- قیامت، روز خوف تمام صاحبان شعور و خرد، در زمین و اسمان
- روان شدن و حرکت کوهها، در استانه قیامت+۲ آیه
- حرکت کوهها هنگام نفخ صور، مشابه حرکت ابرها+۱ آیه
- ایمنی جبرییل، از مرگ ناشی از نفخ صور+۱ آیه
- تعلّق مشیّت الهی بر ایمن بودن برخی انسانها، از وحشت نفخ صور+۱ آیه
- مصونیّت نیکوکاران، از وحشت نفخ صور به مشیّت الهی+۱ آیه
- ایمنی میکاییل از مرگ، ناشی از نفخ صور+۱ آیه
- حرکت کوهها همانند حرکت ابرها، در پی نفخ صور+۳ آیه
- حرکت کوهها در استانه نفخ صور، بر اساس استواری و اتقان هر چیزی از سوی خداوند+۱ آیه
- نفخ صور، زمینهای برای حسابرسی اعمال و رسیدن به نتایج ان+۳ آیه
- حسابرسی اعمال ادمیان، در پی نفخ صور، بر اساس علم خداوند به اعمال انان+۳ آیه
- حشر و حضور انسانها با اعمال بد و خوب خویش، در نزد پروردگار، از پیامدهای نفخ صور+۲ آیه
- حشر و حضور در قیامت، پس از نفخ صور، ناگهانی و بدون فاصله+۳ آیه
- وحشت و هراس شدید موجودات اسمانها، در پی نفخ صور
- خوف و هراس شدید موجودات اهل زمین، در پی نفخ صور
- متلاشی شدن کوهها، در پی نفخ صور+۳ آیه
- متلاشی شدن و به حرکت در امدن کوهها همانند ابرها، بر اثر نفخ صور+۱ آیه
- ایمنی اسرافیل، از مرگ ناشی از نفخ صور اوّل+۱ آیه
- ایمنی جبرییل، ازمرگ ناشی از نفخ صور+۱ آیه
- ایمنی حاملان عرش، از نفخ صور+۱ آیه
- ایمنی حورالعین، از نفخ صور
- ایمنی خزانهداران خداوند، از نفخ صور
- ایمنی شهیدان (ارواح انان)، از مرگ ناشی از نفخ صور+۱ آیه
- ایمنی عزراییل، از مرگ ناشی از نفخ صور+۱ آیه
- برخی موجودات زنده و با شعور اسمانها، ایمن از هراس و وحشت ناشی از نفخ صور+۱ آیه
- برخی موجودات زمینی، از نفخ صور+۱ آیه
- ایمنی میکاییل، از مرگ ناشی از نفخ صور
- تعلّق مشیّت الهی بر زنده ماندن برخی موجودات شعورمند در جهان، پس از نفخ صور+۱ آیه
- وجود دو نفخ صور، برای اماته و احیا