تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَلَمَّا أَنْ أَرادَ أَنْ يَبْطِشَ بِالَّذِي هُوَ عَدُوٌّ لَهُما قالَ يا مُوسى أَ تُرِيدُ أَنْ تَقْتُلَنِي کَما قَتَلْتَ نَفْساً بِالْأَمْسِ إِنْ تُرِيدُ إِلاَّ أَنْ تَکُونَ جَبَّاراً فِي الْأَرْضِ وَ ما تُرِيدُ أَنْ تَکُونَ مِنَ الْمُصْلِحِينَ «19»
فَلَمَّا أَنْ أَرادَ: پس آن هنگام که خواست موسى، أَنْ يَبْطِشَ بِالَّذِي هُوَ عَدُوٌّ لَهُما: آنکه بگيرد آنکس را که او دشمن بود مر موسى و سبطى را، و خواست که شر او را از سبطى دفع کند؛ سبطى چون ملامت موسى شنيد که او را به غوايت نام برده و عتاب و توعد او را مشاهده و زخم ديرينه که بر قبطى زده بود ديده، توهم نمود که بر سر او مى‌آيد تا او را بزند. قالَ يا مُوسى أَ تُرِيدُ أَنْ تَقْتُلَنِي: گفت اى موسى آيا مى‌خواهى آنکه بکشى مرا، کَما قَتَلْتَ نَفْساً بِالْأَمْسِ: چنانکه کشتى نفسى را ديروز. نزد بعضى ضمير راجع به قبطى است، يعنى چون قبطى از فحواى کلام موسى دريافت که او قاتل قبطى ديروز بوده به جهت اين بنى اسرائيلى؛ و يا مردمان به افواه اسناد قتل به موسى مى‌دادند، او آن را شنيده گفت به موسى: آيا مى‌خواهى بکشى مرا چنانکه ديروز آن مرد را بکشتى إِنْ تُرِيدُ: نمى‌خواهى از اين فعل، إِلَّا أَنْ تَکُونَ جَبَّاراً فِي الْأَرْضِ: مگر آنکه گردنکش باشى در زمين مصر که در خونريزى عاقبت بينى نکنى. وَ ما تُرِيدُ أَنْ تَکُونَ مِنَ الْمُصْلِحِينَ: و نمى‌خواهى آنکه باشى از اصلاح کنندگان ميان مردمان و رفع نمايندگان نزاع به وجه احسن. ابن عباس و معظم مفسرين بر قول اول باشند که طرف مخاطبه موسى سبطى بوده نه قبطى.
بهر تقدير موسى چون اين سخن بشنيد، دست کوتاه کرده ايشان را رها نمود. و چون اين قبطى ديروز در مجلس فرعون حاضر بود که قبطيان نزد فرعون شکايت نموده که اسرائيليان مردى را از ما کشته‌اند، فرعون گفت: بى‌حجت و بيّنه کسى را نتوان کشت، برويد تفحص کنيد. ايشان به تفحص مشغول شدند، قبطى امروز
جلد 10 - صفحه 118
چون ديد که موسى انکار قول سبطى کرد، دانست که قبطى ديروز را موسى کشته، خبر به فرعون رسانيد. فرعون با ارکان دولت مشورت، رأى بر قتل موسى قرار گرفت؛ و حزبيل که مؤمن آل فرعون و پسر عموى موسى بود از واقعه آگاه شده متوجه موسى شد چنانچه فرمايد: