تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ ذلِکَ بَيْنِي وَ بَيْنَکَ أَيَّمَا الْأَجَلَيْنِ قَضَيْتُ فَلا عُدْوانَ عَلَيَّ وَ اللَّهُ عَلى ما نَقُولُ وَکِيلٌ «28»
قالَ ذلِکَ بَيْنِي وَ بَيْنَکَ: گفت موسى که اين عهد ميان من و تو قائم است که هيچ خلاف نکنيم، يعنى آنچه شرط کردى براى من از تزويج يکى از آن دو دختر بر تو است. أَيَّمَا الْأَجَلَيْنِ قَضَيْتُ: هر کدام از اين دو مدت که هشت سال يا ده سال است بجاى آرم و به پايان رسانم. فَلا عُدْوانَ عَلَيَ: پس تعدى و افزونى جستن نيست تو را بر من، يعنى همچنانکه زياده بر ده سال از من مطالبه نخواهى کرد، زياده بر هشت سال نيز طلب نکنى. مراد به اين تقرير امر خيار است، يعنى خيار ثابت و مستقر است و اجلين بر طريق تسويه کلام که به آن باشد، يا هر کدام از دو مدت را بپايان رسانم متعدى نباشم به ترک زياده بر آن وَ اللَّهُ عَلى ما نَقُولُ وَکِيلٌ: و خداى بر آنچه مى‌گوئيم و شرط مى‌کنيم، گواه است. يا بر آنچه گفت و شنود مى‌رود کارساز ماست، يعنى کار خود را به او مى‌سپاريم تا به توفيق خدا از عهده اين عهد بيرون آئيم.
شرح واقعه: علامه مجلسى روايت نموده که «1»: از حضرت صادق عليه السّلام پرسيدند حضرت موسى عليه السّلام کدام وعده را به عمل آورد؟ فرمود: ده سال را. پرسيدند: پيش از تمام شدن وعده، زفاف شد يا بعد؟ فرمود: پيشتر. پرسيدند:
اگر شخصى زنى را خواستگارى نمايد و براى پدرش شرط کند اجاره دو ماه را آيا جايز است؟ فرمود: موسى عليه السّلام مى‌دانست که شرط را تمام خواهد کرد، اين مرد چگونه مى‌داند که خواهد ماند تا شرط را تمام کند؟ پرسيدند:
شعيب کدام دختر را به عقد حضرت موسى در آورد؟ فرمود: آن دختر را که رفت
«1» تفسير قمى (چ نجف 1387 هجرى) ج 2 ص 139 و بحار الانوار ج 13 ص 38- 37 روايت 8 از ابى الحسن عليه السّلام. و بخشى از روايت در مجمع البيان (چ 1403 هجرى) ج 4 ص 250 و بنقل از ابى الحسن عليه السّلام در وسائل الشيعه ج 15 ص 33.
جلد 10 - صفحه 128
و موسى را طلبيد و به پدر گفت: او را به اجاره بگير که او توانا و امين است چون حضرت موسى مدت ده سال را تمام کرد به شعيب گفت: ناچارم که برگردم به وطن و نزد مادر و اهل خود، پس چه چيز به من خواهى داد؟ گفت:
هر بره ابلق که از گوسفندان به هم رسد از توست. تمام آنها در آن سال بره ابلق آوردند، همه را به وى داد و عصائى نيز طلبيد، چون عصاى همه پيغمبران به او رسيده بود. فرمود: داخل خانه بشو و يک عصا بردار. چون داخل خانه شد عصاى نوح و ابراهيم عليهما السّلام حرکت و به دست او آمد. چون عصا را نزد شعيب آورد، گفت: اين را برگردان و ديگرى را بردار. چون عصا را گذاشت خواست ديگرى را بردارد، باز همان عصا حرکت و به دست او آمد، تا سه مرتبه چنين شد.
شعيب به مشاهده اين حال فرمود: ببر اين عصا را که خدا تو را به اين عصا مخصوص فرموده «1».
در کتاب کافى- از حضرت باقر عليه السّلام مروى است که فرمود: عصاى موسى براى آدم عليه السّلام بود، پس گرديد براى شعيب، بعد گرديد به موسى بن عمران عليه السّلام؛ و بدرستى که آن نزد ما باشد و عهد ما به آن سابقه دارد. و آن عصا سبز است به همان هيئت که از درخت کنده شده، و بدرستى که آن عصا نطق کند هرگاه طلب نطق شود، مهيا شده براى قائم ما عليه السّلام، بجا مى‌آورد به آن آنچه موسى به آن نموده و به تحقيق آن عصا مى‌ترساند و فرو مى‌برد آنچه را که تزوير مى‌کنند «2».
تتمه: يکى از سنتهاى نبويه به دست گرفتن عصا مى‌باشد.
در مجمع طبرسى روايت نموده از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود:
تعصّوا فانّها من سنن المرسلين: عصا به دست گيريد، پس بدرستى که آن از سنت پيغمبران است «3».
«1» مجمع البيان ج 2 ص 458 و بحار الانوار ج 13 ص 45.
«2» اصول کافى، ج 1، کتاب الحجة، ص 231، روايت اول و بحار الانوار ج 13، ص 45 روايت 11 بنقل از کافى.
«3» مجمع البيان، ج 2، ص 458.
جلد 10 - صفحه 129
و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود که: پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: هر که به جهت سفر از خانه بيرون رود و با او عصاى بادام تلخ باشد و در وقت توجه به سفر آيه شريفه را بخواند (وَ لَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقاءَ مَدْيَنَ) تا (وَ اللَّهُ عَلى ما نَقُولُ وَکِيلٌ) حق تعالى ايمن فرمايد او را از هر درنده ضرر رساننده، و از هر دزدى تعدى کننده، و از هر جانورى نيش دارنده تا آنکه به منزل خود رجوع کند و با او هفتاد ملک باشد که اطراف او را احاطه کنند و براى او استغفار نمايند تا به منزل خود برگردد و عصا را بنهد «1».