سوره قصص(القصص)، آیه ۲۸ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۸۸
قَالَ ذَٰلِكَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ أَيَّمَا الْأَجَلَيْنِ قَضَيْتُ فَلَا عُدْوَانَ عَلَيَّ وَاللَّهُ عَلَىٰ مَا نَقُولُ وَكِيلٌ
(موسی) گفت: «(مانعی ندارد،) این قراردادی میان من و تو باشد؛ البته هر کدام از این دو مدّت را انجام دهم ستمی بر من نخواهد بود (و من در انتخاب آن آزادم)! و خدا بر آنچه ما میگوییم گواه است!»
معنی کلمات و عبارات
«الأجَلَیْنِ»: دو مدّت. دو سرانجام. «لا عُدْوَانَ عَلَیَّ»: نباید به من ستم شود و بر مدّت افزوده گردد. گناهی بر من نیست، چرا که زمان کار خود را به پایان بردهام. «وَکِیلٌ»: شاهد و گواه. کسی که کار بدو واگذار میشود و حافظ مردمان و مسؤول کار آنان است.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - پذیرفته شدن پیشنهاد شعیب (هشت تا ده سال کار در قبال ازدواج) از سوى موسى(ع) «قال إنّى أُرید ... أیّما الأجلین قضیت فلاعدون علىّ»
۲ - موسى(ع) خواهان ملزم نشدن از سوى شعیب به ادامه کار، پس از اتمام مدت اول (هشت سال) در صورت عدم تمایل به ادامه کار و مجبور نشدن به ترک کار در صورت تمایل به اتمام مدت دوم (ده سال) «أیّما الأجلین قضیت فلاعدون علىّ»
جمله «لاعدوان علىّ» انشا در قالب اخبار است. بنابراین مقصود این است که من هر یک از دو مدت را بخواهم پایان ببرم، نباید برخلاف خواسته ام مرا مجبور کنى.
۳ - خدا، گواه قراردادهاى میان مردم و شاهد گفت وگوهاى طرفین قرارداد «قال إنّى أُرید ... أیّما الأجلین قضیت ... و اللّه على ما نقول وکیل»
«وکیل» به قرینه متعدى شدن با «على»، متضمن معناى «شهادت» است; یعنى، «و اللّه على ما نقول شاهد».
۴ - داورى قطعى خدا در قیامت، علیه طرف تخلف کننده از قرارداد «و اللّه على ما نقول وکیل»
۵ - ایمان راستین به خداوند، مقتضى ناظر دانستن او بر معاملات و عقد قراردادها «و اللّه على ما نقول وکیل»
۶ - نقش مؤثر ایمان به خدا و روز جزا در تضمین قراردادها و سلامت روابط اقتصادى و اجتماعى جامعه «و اللّه على ما نقول وکیل»
مفسران بر این باورند که گواه گرفتن خداوند از سوى موسى(ع) در قرارداد خود با شعیب(ع) براى تأکید بیشتر بر این میثاق و تضمین عمل به آن بود.
۷ - موسى(ع) خدا را بر قرارداد میان خود و شعیب(ع) گواه گرفت. «قال ذلک بینى و بینک ... و اللّه على ما نقول وکیل»
۸ - اتکال موسى(ع) به خداوند در امور زندگى «و اللّه على ما نقول وکیل»
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اختیار موسیعوامل تضمین روابط اجتماعیعوامل تضمین روابط اقتصادیعوامل تضمین معاملاتقبول پیشنهاد شعیبقضاوت علیه عهدشکناننظارت خدا در عقدنظارت خدا در معاملاتگواه عهد موسیگواهان عقدگواهان موسیازدواج موسیمهریه دختر شعیبتوکل موسیحتمیت قضاوت خداآثار ایمان به قیامتقضاوت اخروی خداقصه شعیبگواهی خداآثار ایمان به خداقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۶)
- ازدواج موسی(علیه السلام) با یکی از دو دختر شعیب(علیه السلام)با مهریّه تعیینشده (هشت سال اجیری) از سوی شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- توکّل موسی(علیه السلام) به خدا، در قرارداد خود با شعیب(علیه السلام)
- موسی(علیه السلام)، جوانی نیرومند و قوی+۲ آیه
- قرارداد اجاره، سبب تعهّد اجیر، در برابر مستاجر، برای انجام کاری معیّن+۱ آیه
- جواز اجیر گرفتن و اجیر شدن برای دیگران+۳ آیه
- قبول پیشنهاد دامادی شعیب(علیه السلام)، از سوی موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- جواز تعیین کار برای داماد، به صورت مهریّه، در شریعت شعیب(علیه السلام)+۲ آیه
- هشت سال حتمی و دو سال اختیاری، مهریّه مورد قبول موسی، داماد شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- پذیرفته شدن پیشنهاد شعیب(علیه السلام) مبنی بر دو مدّت اختیاری (8 یا 10 سال)، هنگام قبول قرار دامادی، از سوی موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- شاهد گرفتن خدا از سوی شعیب(علیه السلام) برای اثبات راستگویی و پایبندی خود، در قرارداد اجاره با موسی(علیه السلام)+۳ آیه
- جواز تعیین منفعت (کار و اجیری) برای مهریه، از تعالیم دین شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- گواه گرفته شدن خداوند از سوی موسی و شعیب علیهما السلام بر قرارداد خود
- اجیر شدن موسی علیه السلام در مدّتی معیّن برای شعیب علیه السلام به بهای ازدواج با دختر وی+۱ آیه
- ازدواج موسی علیه السلام با یکی از دو دختر شعیب علیه السلام با مهریه تعیین شده (هشت سال اجیری) از سوی شعیب علیه السلام+۲ آیه
- توکّل موسی علیه السلام به خدا، در قرارداد خود با شعیب علیه السلام+۲ آیه
- رسالت موسی علیه السلام، در برگیرنده فرعونیان و اشراف قبطی