اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد وَصَّلنا لَهُم‌ُ القَول‌َ لَعَلَّهُم يَتَذَکَّرُون‌َ (51)
و هر آينه وصل کرديم يعني يکي بعد از ديگري بدون فاصله که هيچ فترت بين آنها نباشد قول را از بيان هدايت و ارشاد و دلالت و بشارت و انذار و احکام که هيچ گونه فترت نداشته باشد که آنها متذکر شوند.
اخبار بسياري از کافي کليني و تفسير علي بن ابراهيم و امالي شيخ طوسي از حضرت صادق و حضرت کاظم در کلمه:
وَ لَقَد وَصَّلنا لَهُم‌ُ القَول‌َ سؤال کردند فرمودند امام بعد از امام و مکرر گفته‌ايم که تفاسير ائمه نوعا بيان مصداق است منافي با عموم آيات ندارد و مراد اينست که زمين خالي از حجت نبوده از زمان آدم ابو البشر تا فناء دنيا يعني از زماني که انسان بوجود آمد تا آخرين فردي از افراد انسان که فاني ميشود که بر طبقش ادله عقليه و نقليه کتابيه و سنتيه مکرر بيان شده.
سؤال: اينموضوع مسلم لکن دسترسي تمام افراد بشر بدامن حجت در هر عصر و زماني بسيار صعب و دشوار بلکه محال بود زيرا افراد بشر در عالم منتشر و اکثر آنها دور دست از حجت و وسائل تشرف فراهم بر آنها نبود بعلاوه که انبياء و ائمه غالبا در فشار کفار و ظلمه بودند و آنها مانع از تشرف افراد خدمت آنها ميشدند و بالاخص در دوره غيبت که بر احدي ممکن نيست تشرف پيدا کند
جلد 14 - صفحه 251
پس حجت بر همه تمام نيست.
جواب: اما در ادوار قبل از اسلام انبياء جزء و اوصياء انبياء بودند در هر نقطه از نقاط و در دوره ائمه (ع) ثقات از روات و اصحاب را بعنوان وکالت در اطراف ارسال ميداشتند و در دوره غيبت علماء بعنوان نيابت عامه در جميع اطراف منتشر هستند که اگر کسي بخواهد هدايت شود دسترسي دارد، لذا از پيغمبر اکرم است فرمود
«علماء امتي کأنبياء بني اسرائيل»
و بر فرض اگر مرکزي باشد که دسترسي باحکام دين نداشته باشند حرام است در همچه مراکزي توقف کرد و واجب است هجرت کنند و بر فرض اگر کسي متمکن از هجرت نباشد جاهل قاصر محسوب ميشود و از عذاب مصون ميگردد و لو از فيوضات هم محروم باشد لَعَلَّهُم يَتَذَکَّرُون‌َ ولي کي و کجا
«ما اکثر العبر و اقل الاعتبار».