اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما کان‌َ رَبُّک‌َ مُهلِک‌َ القُري حَتّي يَبعَث‌َ فِي أُمِّها رَسُولاً يَتلُوا عَلَيهِم آياتِنا وَ ما کُنّا مُهلِکِي القُري إِلاّ وَ أَهلُها ظالِمُون‌َ (59)
و نيست پروردگار تو که هلاک کننده باشد اهل شهرستانها را تا اينکه مبعوث کند در معظم آن شهرستانها رسولي که براي آنها تلاوت کند آيات و ادله و حجج و بينات ما را و نيستيم ما هلاک کننده اهل شهرستانها را مگر آنکه اهل آن قري ظالم باشند.
نزول بلاهاي مهلکه که سر تا سر افراد را بگيرد منوط و مربوط باموريست:
«1» اينکه بايد حجت بر آنها از هر جهت تمام شود که راه عذر بر آنها بسته شود به ارسال رسل و انزال کتب و بيان دليل و معجزه و ارشاد و دلالت ببيان ادله عقليه و نقليه و حجج واضحه که مفاد جمله اولي است.
وَ ما کان‌َ رَبُّک‌َ مُهلِک‌َ القُري حَتّي يَبعَث‌َ فِي أُمِّها رَسُولًا يَتلُوا عَلَيهِم آياتِنا و مراد از امها اصل شهرستانها که معظم بلاد باشد مثل مکه که آن را ام القري ناميدند و از اينکه جهت پيغمبر اکرم را امي ميگويند مثل مکي المدني نه بمعني بي سواد و بي علم چنانچه توهم کرده‌اند.
«2» استحقاق عذاب هلاکت بکفر و ظلم و فسق و فجور و طغيان و فساد زيرا هر معصيتي استحقاق عذابي ميآورد يا دنيوي يا اخروي که مفاد جمله دوم است وَ ما کُنّا مُهلِکِي القُري إِلّا وَ أَهلُها ظالِمُون‌َ.
«3» قابليت عفو و مغفرت نداشته باشند و قابليت بايمان و اعمال صالحه پيدا ميشود.
«4» در نسل آنها مؤمني بوجود نيايد تا دامنه قيامت.