تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَکانَهُ بِالْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْکَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ يَقْدِرُ لَوْ لا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا لَخَسَفَ بِنا وَيْکَأَنَّهُ لا يُفْلِحُ الْکافِرُونَ (82)
وَ أَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَکانَهُ بِالْأَمْسِ: و صبح کردند آنانکه آرزو نمودند منزلت و جاه او را ديروز، يعنى آنها که قبل از خسف بر مال و جاه قارون آرزو مى‌بردند و مى‌گفتند اى کاش ما داده شده بوديم مثل آنچه داده شده به قارون، وقتى شآمت عاقبت او و مالش را ديدند که خسف شد، از آن پشيمان شده، يَقُولُونَ وَيْکَأَنَّ اللَّهَ: مى‌گفتند هر يک با ديگرى از روى تعجب، چه مانند است به صواب و دور از خطا اينکه خداى تعالى، يَبْسُطُ الرِّزْقَ: فراخى و وسعت مى‌دهد روزى را، لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ: براى هر که خواهد از بندگان خود نه به جهت مکرمتى که متضمن بسط بود بلکه به محض اراده و حکمت؛ وَ يَقْدِرُ: و تنگ و کم سازد آن را به هر که مى‌خواهد نه به ذلّتى که تقاضى قبض کند بلکه به مقتضاى حکمت و مصلحت.
نکته: قوله «ويکانّ» نزد بصرى مرکب است از دو کلمه: يکى «وى» که موضوع است براى تعجب، و ديگرى «کانّ» که براى تشبيه است يعنى (ما اشبه هذا الامر). نزد بعضى حرف خطاب متصل به «وى» و «ل» در آن مقدر براى
«1» تفسير عياشى، چ 2، ص 137- 136 (انتشارات علميه اسلاميه)
جلد 10 - صفحه 189
بيان آن چيزى که اين قول مقول است براى آن؛ تقدير آنکه (ويک لأنّ اللّه) يعنى واى بر تو که تمنا مى‌کردى اموال قارون را به جهت آنکه حق تعالى بسط روزى فرمايد براى هر که خواهد و تقتير فرمايد به هر که خواهد. اقوال ديگرى هم در اين کلمه مى‌باشد.
لَوْ لا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا: اگر نه آن بودى که خداى منت نهاد بر ما و عطا نفرمود ما را زخارف و مال دنيوى آنچه متمناى ما بود، لَخَسَفَ بِنا: هر آينه فرو بردندى ما را به زمين. حفص به صيغه معلوم خوانده، يعنى خدا ما را به زمين فرو بردى. وَيْکَأَنَّهُ لا يُفْلِحُ الْکافِرُونَ: و چه مى‌نمايد به صواب اين حال که رستگار نشوند ناگرويدگان به خدا و پيغمبر و تکذيب نمايندگان به وعد و وعيد او از ثواب و عقاب، يا کافر نعمتان را خلاصى و ظفرى نخواهد بود از عذاب.
تنبيه: آيه شريفه آگاهى است براى مؤمنين در قسمت روزى که راضى به مقدرات الهى بوده باشند از فراخى و تنگى، که آنچه از جانب خداست تماما بر وفق حکمت و مصلحت بنده باشد؛ لکن چون بنده عالم به عواقب امور نيست، به نظر سطحى تصور نمايد که وسعت و فراخى براى او خير باشد، و حال آنکه ممکن است شر و وبال آن را دچار گردد. و قضيه قارون کاملا اين مطلب را واضح سازد که ابتداى امر وقتى دولت و مکنت او را ملاحظه نمودند تمناى مثل آن را کردند، و بعد از ديدن شآمت و بال آن و فرو رفتن قارون و مال او به زمين، خرسند گرديدند از الطاف الهى و دانستند به آنکه فراخى و تنگى به حکمت باشد و مرحمت سبحانى شامل حال آنها شده که مال و منال دنيوى به آنها عطا نشد تا دچار مخاطره و مورد مهلکه واقع نشوند.