تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) أَ وَ لَمْ يَتَفَکَّرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ ما خَلَقَ اللَّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما إِلاَّ بِالْحَقِّ وَ أَجَلٍ مُسَمًّى وَ إِنَّ کَثِيراً مِنَ النَّاسِ بِلِقاءِ رَبِّهِمْ لَکافِرُونَ «8» أَ وَ لَمْ يَتَفَکَّرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ‌: آيا تفکر نمى‌کنند (استفهام تقريرى است) يعنى بايد تفکر کنند در نفسهاى خودشان تا آنکه دانا و قائل شوند به آنکه: ما خَلَقَ اللَّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ‌: نيافريد خدا آسمانها و زمينها، وَ ما بَيْنَهُما: و آنچه در ميان آسمانها و زمين است از مخلوقات، إِلَّا بِالْحَقِ‌: مگر مقرون به حق و موافق با حکمت، يعنى به جهت غرض صحيح و حکمت بليغ که استدلال به آنست بر ذات يگانه الهى و قدرت و حکمت او نه براى باطل و عبث. وَ أَجَلٍ مُسَمًّى‌: و به جهت علم به تقدير و وقتى که نام برده شده که نزد آن منتهى مى‌شوند و اثرى از آنها باقى نماند. مراد قيامت است که چون واقع شود تمام آسمانها و زمينها و آنچه ما بين آنهاست منقضى شود و سر انجام يابد. وَ إِنَّ کَثِيراً مِنَ النَّاسِ‌: و بدرستى که بسيارى از مردمان، بِلِقاءِ رَبِّهِمْ لَکافِرُونَ‌: به رسيدن جزاى پروردگارشان از ثواب و عقاب هر آينه کافر هستند و گمان کنند که دنيا ابدى است و آخرت وقوع نيابد و جزا و پاداشى در کار نخواهد بود. تنبيه: آيه شريفه دليل است بر وجود صانع عالم و اثبات معاد، بدين تقرير: شخص عاقل که تفکر و تأمل نمايد در نفس خود، هر آينه دريابد که ايجاد و ابقاى تمامى موجودات از آسمان و آنچه در آنهاست بدين کيفيت خاصه و نظم مرتبه، دالند بر وجود صانع قادر مدبر حکيم که آثار قدرت و حکمت او هويدا است. و به تعقل و تفکر دوّمين قيامت و معاد ثابت شود، زيرا اين خلقت عظيم از خداوند حکيم بدون غرض نخواهد بود، و آن ايصال فيوضات باقيه و مثوبات دائمه است به‌ جلد 10 - صفحه 273 بندگان و راه سعادت ابديّه تمام نشود مگر به جعل تکاليف که مشتمل است بر اوامر و نواهى، پس لابد است آن را از جزاء، و چون در دنيا آن جزاء تحقق نيابد، به حکم عقل البته بايد ماوراى اين عالم عالمى باشد که جزاى اعمال مؤمن و کافر و مطيع و عاصى به عدل داده شود.