سوره روم(الروم)، آیه ۸ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۰۵
أَ وَ لَمْ يَتَفَكَّرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ مَا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَيْنَهُمَا إِلاَّ بِالْحَقِ وَ أَجَلٍ مُسَمًّى وَ إِنَ كَثِيراً مِنَ النَّاسِ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ لَكَافِرُونَ
آیا آنان با خود نیندیشیدند که خداوند، آسمانها و زمین و آنچه را میان آن دو است جز بحق و برای زمان معیّنی نیافریده است؟! ولی بسیاری از مردم (رستاخیز و) لقای پروردگارشان را منکرند!
معنی کلمات و عبارات
«أوَلَمْ یَتَفَکَّرُوا فِی أَنفُسِهِمْ؟»: آیا با خود نمیاندیشند؟ آیا درباره خود نمیاندیشند تا ببینند چه کردهاند و چه میکنند و سرنوشت ایشان به کجا میانجامد؟ «فِی أَنفُسِهِمْ»: برخی گفتهاند: مراد از این قید، اندیشیدن درباره اسرار وجود انسان، یا عالم صغیر است (نگا: روحالمعانی، الکبیر). بسیاری هم معتقدند که منظور این است انسانها در درون جان و از طریق عقل و وجدان، درباره آسمانها و زمین و اشیاء میان آنها بیندیشند. «بِالْحَقِّ»: به حق نه باطل. برای حکمت عالیّه نه بازی و شوخی (نگا: انبیاء / ). «أَجَلٍ مُّسَمّیً»: مدّت محدود و معیّن. واژه (أَجَلٍ) عطف بر (الْحَقِّ) است.
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - ژرف نگرى درباره عالَم آفرینش، زمینه توجّه انسان به آخرت و نگرش واقع بینانه به زندگى دنیا است. «یعلمون ظهرًا ... أَوَلم یتفکّروا فى أنفسهم ما خلق اللّه السموت و الأرض و ما بینهما إلاّ بالحقّ»
«فى أنفسهم» ظرف براى «أَوَلم یتفکّروا» است; یعنى: «تعجب است که با خود نمى اندیشند.» گفتنى است، از آن جایى که جایگاهى براى اندیشیدن، جز نفس آدمى نیست، قید «فى أنفسهم» اشاره به تفکر عمیق و ژرف دارد. همزه، براى تعجب است و دلالت مى کند بر این که «غافلانِ از عالم آخرت و سطحى نگران به دنیا چرا چنین هستند؟» اگر آنان، درباره عالم آخرت، به اندیشه بنشینند، حقانیت آن را درخواهند یافت و با دریافت حقانیت آن به عالم آخرت توجه پیدا خواهند کرد.
۲ - آفریننده آسمان ها و زمین و تمامى موجودات، خداوند است. «ما خلق اللّه السموت و الأرض و ما بینهما إلاّ بالحقّ»
۳ - آسمان ها و زمین و تمامى موجودات هستى، آفریده هایى هدف دار و پیراسته از هرگونه باطل اند. «ما خلق اللّه السموت و الأرض و ما بینهما إلاّ بالحقّ»
«باء» در «بالحقّ» براى «ملابسه» است و دلالت مى کند که حق بودن آفرینش، وصف انفکاک ناپذیر آن است.
۴ - نگرش سطحى به حیات دنیا، عامل بیهوده پندارى آن است. « یعلمون ظهرًا من الحیوة الدنیا ... أَوَلم یتفکّروا ... ما خلق اللّه السموت و الأرض و ما بینهما إلاّ بالحقّ»
در آیه قبل، سخن از سطحى نگرى به میان آمده است و در این آیه، آنان توبیخ شده اند که «چرا در خلق عالم نمى اندیشند تا به حقانیّت آفرینش آن پى ببرند؟»، چنین توبیخى، اشعار به نکته یاد شده دارد.
۵ - خداوند، عالم را در مدت زمانى معین آفریده است. «ما خلق اللّه السموت و الأرض ... إلاّ بالحقّ و أجل مسمّى»
«أجل مسمّى» در این آیه، احتمال دارد متعلق به «خلق» و «با»ى محذوف در آن، به معناى «فى» باشد. در این صورت، مراد، آفریدن در مدت معیّنى است.
۶ - ژرف نگرى در نظام هستى و توجّه به عمر محدود جهان، امرى لازم و شایسته است. « أَوَلم یتفکّروا فى أنفسهم ما خلق اللّه السموت و الأرض و ما بینهما إلاّ بالحقّ و أجل مسمّى»
«و أجل مسمّى» عطف به «بالحقّ» است و احتمال دارد که مراد از آن، داشتن مدتى مشخص باشد.
۷ - جهان هستى، داراى آسمان هاى متعدد است. «السموت»
۸ - موجوداتى میان آسمان ها و زمین وجود دارد. «خلق اللّه السموت و الأرض و ما بینهما»
۹ - بسیارى از مردم، منکر معاد و لقاءاللّه اند. «و إنّ کثیرًا من الناس بلقاى ربّهم لکفرون»
۱۰ - فکر، از ابزار شناخت حقانیت عالم است. «أَوَلم یتفکّروا ... ما خلق اللّه السموت و الأرض و ما بینهما ... إلاّ بالحقّ»
۱۱ - نیندیشیدن در حقانیت و هدف دارى جهانِ هستى، موجب انکار معاد است. «أَوَلم یتفکّروا ... و إنّ کثیرًا من الناس بلقاى ربّهم لکفرون»
تذکر به حقانیت و هدف دارى جهان و نیز پایان پذیرى آن، گویاى این حقیقت است که عالَم به پایان مى رسد و معاد برپا مى شود. یادآورى این نکته که بیشتر مردم منکر معادند، پس از توبیخ عدم تفکر در حقانیت جهان، به این معنا است که تفکر نکردن در جهان آفرینش، موجب انکار معاد مى شود.
۱۲ - آسمان ها و زمین و موجودات عالم، از منابع شناخت اند. «أَوَلم یتفکّروا ... ما خلق اللّه السموت و الأرض و ما بینهما»
۱۳ - انسان ها، در پى سپرى شدن عمر جهان، در محضر خداوند حضور مى یابند. «ما خلق اللّه ... إلاّ بالحقّ و أجل مسمّى ... و إنّ کثیرًا من الناس بلقاى ربّهم لکفرون»
۱۴ - قیامت، جایگاه ملاقات مردم با خداوند است. «و إنّ کثیرًا من الناس بلقاى ربّهم لکفرون»
مراد از «لقاء ربّهم» برپایى قیامت است. اطلاق «لقاء ربّ» براى قیامت، از باب اطلاق فعل بر ظرفِ تحقق آن است.
۱۵ - ربوبیت الهى، مقتضى برپایى قیامت و حضور انسان ها در پیشگاه خداوند است. «و إنّ کثیرًا من الناس بلقاى ربّهم لکفرون»
ذکر وصف ربوبیت در مورد لقاءاللّه مى تواند ناظر به برداشت بالا باشد.
۱۶ - هدف دارى نظام هستى و بى پایان نبودن عمر آن، از دلایل معاد است. «أَوَلم یتفکّروا ... ما خلق اللّه ... إلاّ بالحقّ و أجل مسمّى»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تفکر در آفرینشزمینه علم به زندگی دنیویمدت خلقت آفرینشمکذبان لقاءاللهکفراکثریتسطحی نگری به زندگی دنیویعوامل پوچ گراییمحدودیت عمر آفرینشزمینه ذکر آخرتهدفداری خلقت موجوداتتفکر در آفرینشنقش موجوداتمنشأ برپایی قیامتهدفداری خلقت آسمان هافلسفه معادعوامل تکذیب معادهدفداری خلقت زمینوقت لقاءاللهموجودات فضانقش آسمان هانقش قیامتلقاءالله در قیامتآثار تفکرآثار سطحی نگریآثار عدم تعقلخالق موجوداتنقش زمینخالق آسمان هاهدفداری آفرینشمکذبان معادخالق زمینفرجام انسان هامنابع شناختابزار شناختتعدد آسمان هاخالقیت خداآثار ربوبیت خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۴)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۳ آیه
- افرینش اسمانها بر اساس حق+۸ آیه
- خدا، پدید اورنده اسمانها+۱۳ آیه
- افرینش اسمانها هدفدار و دور از هرگونه پوچی و بیهودگی+۶ آیه
- محدودیّت عمر اسمانهای دنیا+۱۰ آیه
- افرینش زمین، از ایات خدا+۸ آیه
- اسمانها و زمین و موجودات میان ان دو، دارای زمانی معیّن+۱ آیه
- برپایی اسمانها و زمین تا اجل تعیینشده+۱ آیه
- استهزای ایات الهی، از سوی کافران
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۲ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
- تفکّر در خلقت اسمانها و زمین، درپیدارنده اقرار به حقانیّت و هدفداری افرینش+۱ آیه
- تفکّر و ژرفنگری، زمینه توجّه و ایمان انسان به اخرت+۱ آیه
- تفکر و اندیشه، راهی برای خداشناسی+۱ آیه
- تفکّر و اندیشه، راهی برای شناخت معاد+۱ آیه
- اندیشه و تفکّر، دارای ارزش و اهمّیّت و مورد ترغیب خداوند+۱ آیه
- تفکّر در کیفیّت خلقت انسان، زمینهساز درک هدفمندی خلقت و ایمان به اخرت
- نکوهش و سرزنش خداوند، به فاقدان تفکّر و اندیشه+۱ آیه
- جهان، دارای عمری معیّن و اجلی مشخص+۱ آیه
- نیندیشیدن در جهان افرینش و پند نگرفتن از ان، مورد توبیخ خداوند+۲ آیه
- خلقت جهان افرینش، براساس حق، به فرمان خداوند+۸ آیه
- خداوند، افریننده جهان، بدون الگویی از پیش+۱۰ آیه
- خلقت جهان افرینش بر اساس حق از سوی خداوند+۵ آیه
- جهان، دارای عمری محدود و فرجامی مشخص+۱ آیه
- فکر، از ابزار شناخت حقّانیّت عالم
- جهان، افریده شده خداوند، بر پایه حق+۶ آیه
- تفکّر و اندیشیدن، از راههای پی بردن به حقانیّت جهان خلقت
- ازادی اندیشه، حق طبیعی همه انسانها+۱ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۲ آیه
- ربوبیّت خداوند، مقتضی معاد و ملاقات انسانها با خداوند+۱ آیه
- نگرش سطحی به حیات دنیا، عامل باطل پنداشتن ان و دور شدن از حقیقت هدف خلقت ان+۱ آیه
- زمین، دارای عمر و پایانی معیّن+۱ آیه
- افرینش زمین، بر اساس حق+۹ آیه
- خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۱۳ آیه
- افرینش زمین، هدفدار و به دور از هر گونه پوچی و بیهودگی+۸ آیه
- نیندیشیدن کافران و منکران معاد در باره حقانیت و هدفدار بودن خلقت اسمانها و زمین، مورد پرسش انکاری و نکوهش امیز خدا
- نیندیشیدن کافران و منکران معاد در باره حقانیت و هدفدار بودن خلقت اسمانها و زمین، مورد پرسش انکاری و نکوهش امیز خدا
- سیاحت در زمین، برای تامّل در فرجام پیشینیان، توصیه خداوند به کافران
- ژرف نگری در شناخت اخرت، مانع غفلت از یاد ان+۲ آیه
- شناخت سطحی به حیات دنیا، عامل بیهوده پنداری ان+۱ آیه
- ژرف نگری درباره عالم افرینش، زمینه شناخت انسان از هدفمند بودن دنیا+۱ آیه
- شناخت سطحی به حیات دنیا، عامل بیهوده پنداری ان+۱ آیه
- ژرف نگری در شناخت اخرت، مانع غفلت از یاد ان+۲ آیه
- جهان افرینش، منبعی برای شناخت افریدگار ان+۵ آیه
- دنیاطلبی و انتخاب دنیا در برابر اخرت، از موانع شناخت و ادراک+۲ آیه
- محدودیّت عمر اسمانها+۱۰ آیه
- عمر زمین، محدود و پایان پذیر+۲ آیه
- اندیشیدن در حقیقت دنیا و اخرت، مانع غفلت ادمی از اخرت+۳ آیه
- خلقت اسمان از سوی خدا، در مدّت مقدّر و معیّن+۵ آیه
- خلقت زمین، تعیین شده، در زمان و مدّت معیّن+۷ آیه
- خلقت موجودات، بر اساس تقدیر الهی+۲ آیه
- همه موجودات و اشیا، دارای قدر و تقدیر معیّن+۱ آیه
- تفکّر در افرینش، سبب ایمان به لقاءاللَّه به عنوان هدف افرینش
- بسیاری از مردم، منکر لقاءاللَّه
- قیامت، صحنه ملاقات همگان با خداوند+۲ آیه
- عدم تفکر صحیح، موجب کفر به لقاءاللَّه+۲ آیه
- وصول به لقاءاللَّه، هدف از خلقت انسان
- نیندیشیدن درباره هدفدار بودن افرینش جهان، زمینه انکار معاد+۱ آیه
- افرینش اسمانها و زمین دلیل بر امکان حیات مجدد انسانها در قیامت+۲ آیه
- اندیشیدن درباره هدفداری و حقّانیّت خلقت و وجود حکمت در افرینش انسان و جهان، راهی برای پی بردن به حقّانیّت معاد+۷ آیه
- نکوهش خدا، از فاقدان تفکر و تعقل+۱ آیه
- نیندیشیدن کافران و منکران معاد، درباره حقّانیّت و هدفدار بودن خلقت اسمانها و زمین، مورد پرسش توبیخامیز خدا
- نفس ادمی، جایگاه با عظمت برای ژرفگری درباره عالم افرینش
- نفس ادمی پدیدهای با اهمیت، در حد تفکّر ژرف نگری در ان