اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بَل‌ِ اتَّبَع‌َ الَّذِين‌َ ظَلَمُوا أَهواءَهُم بِغَيرِ عِلم‌ٍ فَمَن يَهدِي مَن أَضَل‌َّ اللّه‌ُ وَ ما لَهُم مِن ناصِرِين‌َ «29»
بلکه متابعت کردند کساني که ظلم کردند هواهاي نفسانيه خود را- بدون علم و فهم و دانش پس کيست بتواند هدايت کند کسي را که خداوند در ضلالت بخودش واگذار نموده، ديگر قابل هدايت نيست و نيست از براي اينها ناصر و معيني.
بَل‌ِ اتَّبَع‌َ الَّذِين‌َ ظَلَمُوا أَهواءَهُم شامل ميشود جميع مشرکين و کفار و ضالين و ظلمه و فساق و فجار و عاصين را، زيرا يا ظالم به دين هستند يا ظالم بغير از انبياء و اوصياء و مؤمنين حتي بحيوانات يا ظالم بنفس که خود را در معرض عذاب دنيوي و اخروي در آوردند و محروم از مثوبات و فيوضات الهي کردند تمام از روي هواپرستي و خواهش‌هاي نفساني است کأنه هواي نفس را خداي خود ميدانند بهر کدام بگويي چرا چنين ميکني ميگويد دلم ميخواهد، چرا چنان نميکني! دلم نميخواهد أَ فَرَأَيت‌َ مَن‌ِ اتَّخَذَ إِلهَه‌ُ هَواه‌ُ وَ أَضَلَّه‌ُ اللّه‌ُ عَلي عِلم‌ٍ وَ خَتَم‌َ عَلي سَمعِه‌ِ وَ قَلبِه‌ِ وَ جَعَل‌َ عَلي بَصَرِه‌ِ غِشاوَةً فَمَن يَهدِيه‌ِ مِن بَعدِ اللّه‌ِ أَ فَلا تَذَکَّرُون‌َ (سوره جاثيه آيه 23) بِغَيرِ عِلم‌ٍ که هيچ گونه دليل و مدرکي بر عمليات خود ندارند فقط همان هواي نفس است.
جلد 14 - صفحه 383
فَمَن يَهدِي مَن أَضَل‌َّ اللّه‌ُ که خداوند او را بخود واگذار نمود، چون قلب سياه شد قساوت گرفت، شيطان مسلط شد دنيا جلوه کرد گوش و چشم بسته شد چنانچه امروز بسيار مصداق پيدا کرده ديگر قابل هدايت نيست چنانچه ميفرمايد فَذَرهُم يَخُوضُوا وَ يَلعَبُوا حَتّي يُلاقُوا يَومَهُم‌ُ الَّذِي يُوعَدُون‌َ (سوره زخرف آيه 83 سوره معارج آيه 42).
وَ ما لَهُم مِن ناصِرِين‌َ رفقاء صميمي و رؤساء دلسوز و هم مسلکان و هم قطاران، احدي آنها را ياري نميکند تمام گرفتار خود هستند الأَخِلّاءُ يَومَئِذٍ بَعضُهُم لِبَعض‌ٍ عَدُوٌّ إِلَّا المُتَّقِين‌َ (سوره زخرف آيه 67) يَوم‌َ يَفِرُّ المَرءُ مِن أَخِيه‌ِ وَ أُمِّه‌ِ وَ أَبِيه‌ِ وَ صاحِبَتِه‌ِ وَ بَنِيه‌ِ لِکُل‌ِّ امرِئ‌ٍ مِنهُم يَومَئِذٍ شَأن‌ٌ يُغنِيه‌ِ (سوره عبس آيه 34 الي 37).