سوره روم(الروم)، آیه ۲۹ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۰۷
بَلِ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَهْوَاءَهُم بِغَيْرِ عِلْمٍ فَمَن يَهْدِي مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَمَا لَهُم مِّن نَّاصِرِينَ
ولی ظالمان بدون علم و آگاهی، از هوی و هوسهای خود پیروی کردند! پس چه کسی میتواند آنان را که خدا گمراه کرده است هدایت کند؟! و برای آنها هیچ یاوری نخواهد بود!
معنی کلمات و عبارات
«بَلْ»: حرف اِضراب است و بیانگر انتقال از سخنی و پرداختن به سخن دیگری است. «فَمَن یَهْدِی؟»: مراد این است که کسی نمیتواند هدایت دهد جز خدا.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - مشرکان، از تمایلات و هواهاى نفسانى خویش پیروى جاهلانه مى کنند. «هل لکم ... من شرکاء ... بل اتّبع الذین ظلموا أهواءهم بغیر علم»
با توجه به این که آیه، در سیاق آیاتى آمده که در اثبات توحید و رد عقیده مشرکان است، مراد از «الذین ظلموا» مشرکان است.
۲ - مشرکان، مردمانى ظالم و ستم گرند و شرک، از موارد ستم است. «بل اتّبع الذین ظلموا أهواءهم»
۳ - پیروى از هواى نفس، از عوامل انکار توحید و گریز از پذیرش حق است. «هل لکم من ما ملکت أیمنکم ... بل اتّبع الذین ظلموا أهواءهم بغیر علم»
۴ - مشرکان، در انکار وحدانیت خداوند و گزینش معبودان خویش، دلیل و منطقى نداشته و از هواى نفس خویش تبعیت کردند. «بل اتّبع الذین ظلموا أهواءهم بغیر علم»
مراد از ظلم - که در آیه، به عنوان صفت مشرکان ذکر شده است - عقیده شرک آلود است.
۵ - مشرکان، به رغم تبیینِ قابلِ فهم آیات الهى، از آن سودى نمى برند و درباره آن نمى اندیشند. «کذلک نفصّل الأیت لقوم یعقلون . بل اتّبع الذین ظلموا أهواءهم»
«بل» اضراب، براى خارج کردن مشرکان از «لقوم یعقلون» و تعریضى است، به این که براساس توضیحى که درباره خداوند، با مَثَلى روشن داده شد، مشرکان، باید از عقیده باطل خود دست بکشند، اما آنان، چون مردمانى هواپرست اند حاضر به ترک مواضع خویش نیستند.
۶ - حق ناپذیرى مشرکان، پس از اقامه دلیل هاى گوناگون براى آنان، عامل منفورشدن شان در پیشگاه خداوند است. «هل لکم من ما ملکت ... بل اتّبع الذین ظلموا أهواءهم»
التفات از خطاب «هل لکم من ما ملکت...» به غیبت «اتّبع الذین...» مى تواند گویاى این حقیقت باشد که آنان، به دلیل تداوم عقیده شرک، از مخاطب خدا شدن محروم شدند. این، نشانه منفور شدن است.
۷ - مشرکان، مردمانى هواپرست، گمراه و محروم از هدایت خداوند «بل اتّبع الذین ظلموا أهواءهم ... فمن یهدى من أضلّ اللّه»
۸ - پافشارى بر عقیده شرک آلود، اضلال الهى را در پى دارد. «اتّبع الذین ظلموا أهواءهم ... فمن یهدى من أضلّ اللّه»
تعبیر از «أشرکوا» به «ظلموا» براى بیان این نکته است که آنان، با وجود دلایل زیاد و روشن براى اثبات وحدانیت خداوند، باز بر عقیده خویش پاى فشردند و در نتیجه، به جایى رسیدند که به اضلال کیفرى خداوند گرفتار آمدند.
۹ - تبعیت جاهلانه از هواى نفس، درپى دارنده محرومیت از هدایت الهى و عامل غوطه ور شدن در گمراهى است. «بل اتّبع الذین ظلموا أهواءهم بغیر علم فمن یهدى من أضلّ اللّه»
۱۰ - هدایت و گمراهى، به دست خداوند است. «فمن یهدى من أضلّ اللّه»
«مَنْ» استفهام انکارى است و هادى بودن هر کس و چیزى جز خداوند را نفى مى کند.
۱۱ - هرگونه تلاشى براى هدایت مشرکان تابع هواى نفس، نافرجام است. «الذین ظلموا ... فمن یهدى من أضلّ اللّه»
۱۲ - تبعیت از هواى نفس، مانع هدایت پذیرى است. «بل اتّبع الذین ظلموا أهواءهم ... فمن یهدى من أضلّ اللّه»
۱۳ - مشرکان هواپرست، از داشتن هرگونه یاورى، در برابر اراده الهى، محروم اند. «فمن یهدى من أضلّ اللّه و ما لهم من نصرین»
۱۴ - توقع مشرکان براى شفاعت معبودان شان از آنان، توقعى بیجا و واهى است. «و ما لهم من نصرین»
احتمال دارد عبارت «و ما لهم من ناصرین» تعریض به توهم بودن عقیده مشرکان درباره توان معبودان شان براى شفاعت باشد.
۱۵ - هیچ کس، نمى تواند مشرکان هواپرست را از اضلال الهى نجات بدهد. «فمن یهدى من أضلّ اللّه و ما لهم من نصرین»
مراد از «ناصرین» به قرینه سیاق و فراز قبلى، مى تواند «نجات دهنده» باشد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۰–۳۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۳۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۴۷ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۶–۳۲ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۹
موضوعات
دستهبندی موضوعی
محرومیت مشرکان از یاورنفرت از مشرکاننفرت خدامحرومان از آیات خداتوقعات مشرکانعوامل تکذیب توحیدزمینه محرومیت از هدایتهدایت ناپذیری مشرکانهواپرستی مشرکانآثار اصرار بر شرکتوقعات بیجاحق ناپذیری مشرکانگمراهی مشرکانعوامل حق ناپذیریمحرومیت مشرکانتبیین آیات خدااضلال خداظلم شرکمحرومان از هدایتمنشأ گمراهیبی منطقی شرکآثار هواپرستیموانع هدایتمنشأ هدایتآثار مشیت خدااراده خداعوامل گمراهی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
- پیروی از هواهای نفسانی، باعث گمراهی+۵ آیه
- اطاعت از هوای نفس، سبب محرومیّت از هدایتهای الهی+۱ آیه
- گمراهی، سبب محرومیّت از امداد+۷ آیه
- ستمگران، محروم از هرگونه امداد+۱ آیه
- محرومیّت گمراهان از هرگونه یاری در قیامت+۶ آیه
- ظالمان هواپرست، انسانهای جاهل و نادان
- حرمت اطاعت از هوای نفس+۳ آیه
- حرمت پیروی از گمان، در امور اعتقادی+۲ آیه
- اراده الهی بر محرومیّت ظالمان از لطف او و سقوط در ورطه ضلالت+۴ آیه
- هواپرستی ظالمان از روی جهل، ریشه اختلاف در دین+۲ آیه
- شرک به خدا، مصداق ظلم و ستمگری+۲ آیه
- شرکورزی به خدای یگانه، موجب گمراهی ادمی+۷ آیه
- شرکورزی، ایینی فاقد پشتوانه علمی و منطقی+۱ آیه
- شرکورزی، زاییده جهل و نااگاهی انسان+۲ آیه
- هواپرستی، منشا گرایش به شرک+۵ آیه
- هدایت ناپذیری برخی مشرکان+۴ آیه
- گمراهی، درپی دارنده محرومیّت از هرگونه یاری و مددکاری+۴ آیه
- محرومیّت گمراهان، از هدایتهای الهی+۱۱ آیه
- ضرورت رویکرد تمام عیار به دین، و اعراض از گمراهان
- تبعیّت از ضلالت پیشگان، مورد نهی خدا+۱ آیه
- ضلالت پیشگان، مردمی جاهل و نادان
- جهل، از عوامل گمراهی انسانها
- شرک، از عوامل ضلالت+۳ آیه
- ظلم و ستم، موجب گمراهی+۴ آیه
- پیروی از هواها و تمایلات نفسانی، موجب انحراف و ضلالت+۷ آیه
- عملکرد انسانها، منشا واگذاشتن انان به حال خود و سرگردانی انان+۱۰ آیه
- ناتوانی مردم از هدایت افراد گمراه شده، بدون درخواست خداوند+۷ آیه
- پیروان هوای نفس، انسانهایی ظالم+۱ آیه
- شرک، از مصادیق ظلم+۳ آیه
- مبتنی ساختن عقیده، رفتار و سخن بر علم، لازم و ضروری+۱ آیه
- مُضلّ/ اسماوصفات+۹ آیه
- هواپرستی عامل شریک قرار دادن برای خداوند+۳ آیه
- هواپرستی باعث گمراهی+۹ آیه
- پیروی از هوا و هوس موجب محرومیّت از امدادهای الهی+۲ آیه
- پیروی از هوای نفس سبب محرومیّت از هدایتهای الهی+۵ آیه
- قادر نبودن هیچکس بر هدایت هواپرستان گمراه شده از سوی خداوند
- جهل، عامل هواپرستی+۱ آیه
- ناتوانی غیر خدا از هدایت، در صورت عدم تعلق مشیت او به ان+۷ آیه
- هدایت انسانها، به دست خدا و در اختیار او+۷ آیه
- ظلم، موجب منع هدایتهای خداوند+۲ آیه
- تبعیّت جاهلانه از هوای نفس، در پی دارنده منع هدایت الهی+۲ آیه