اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَأَقِم وَجهَک‌َ لِلدِّين‌ِ حَنِيفاً فِطرَت‌َ اللّه‌ِ الَّتِي فَطَرَ النّاس‌َ عَلَيها لا تَبدِيل‌َ لِخَلق‌ِ اللّه‌ِ ذلِک‌َ الدِّين‌ُ القَيِّم‌ُ وَ لکِن‌َّ أَکثَرَ النّاس‌ِ لا يَعلَمُون‌َ (30)
پس بر پايدار صورت خود را از براي ديني که حنيف، پاک و پاکيزه و خالي از هر عيب و نقصي است که خداوند فطرت جميع ناس را بر او قرار داده و خلق فرموده، تغيير پذير نيست در امر خلقت الهي، اينکه است دين بر پا و ثابت و لکن اکثر ناس نميدانند.
اخبار بسياري داريم در تفسير فطرة باسلام و بتوحيد و بمعرفت و برسالت رسول و ولايه و تمام اينها بيان مصاديق است و ما بپردازيم به تفسير:
فَأَقِم وَجهَک‌َ اقامه وجه، توجه است.
لِلدِّين‌ِ حَنِيفاً توجه بدين حفظ دين است، و نگاه‌داري از آفات و مضرات به بيان عقائد و اخلاق و احکام شرع و عمل بر طبق آن، و دفع دشمنان دين چه مشرکين و کفار و ضالين و مضلين باشند چه فساق و فجار و ظلمه يا به جهاد يا باجراء حدود يا بمواعظ و نصايح يا بکشتن و کشته شدن.
ترويج دين بهر چه زمان اقتضاء کند || گاهي به کشته گشتن و گاهي به کشتن است
و اينکه خطاب اگر چه متوجه پيغمبر است و لکن وظيفه تمام مسلمين است که هم خود را نگاه دارند، قدمي بر خلاف دين بر ندارند، هم ديگران را حتي المقدور دلالت کنند و اينکه دين
جلد 14 - صفحه 384
مقدس اسلام حنيف است، تمام عين صلاح و موافق با حکمت و مصلحت و خالي از فساد و عيب و نقص است که ملت ابراهيم است.
فِطرَت‌َ اللّه‌ِ الَّتِي فَطَرَ النّاس‌َ عَلَيها که اصلا خلقت جن و انس براي اينکه بود وَ ما خَلَقت‌ُ الجِن‌َّ وَ الإِنس‌َ إِلّا لِيَعبُدُون‌ِ (سوره ذاريات آيه 56) و در عالم ذر از تمام اقرار گرفت وَ إِذ أَخَذَ رَبُّک‌َ مِن بَنِي آدَم‌َ مِن ظُهُورِهِم ذُرِّيَّتَهُم وَ أَشهَدَهُم عَلي أَنفُسِهِم أَ لَست‌ُ بِرَبِّکُم قالُوا بَلي الايه (سوره اعراف آيه 172) و از تمام انبياء عهد و ميثاق گرفت وَ إِذ أَخَذَ اللّه‌ُ مِيثاق‌َ النَّبِيِّين‌َ لَما آتَيتُکُم مِن کِتاب‌ٍ وَ حِکمَةٍ ثُم‌َّ جاءَکُم رَسُول‌ٌ مُصَدِّق‌ٌ لِما مَعَکُم لَتُؤمِنُن‌َّ بِه‌ِ وَ لَتَنصُرُنَّه‌ُ قال‌َ أَ أَقرَرتُم وَ أَخَذتُم عَلي ذلِکُم إِصرِي قالُوا أَقرَرنا، قال‌َ فَاشهَدُوا وَ أَنَا مَعَکُم مِن‌َ الشّاهِدِين‌َ (سوره آل عمران آيه 81) و از حضرت رسالت است فرمود
«کل مولود يولد علي الفطرة حتي يکون ابواه هما الذان يهودانه و ينصرانه و يمجسانه».
لا تَبدِيل‌َ لِخَلق‌ِ اللّه‌ِ تغيير پذير نيست.
ذلِک‌َ الدِّين‌ُ القَيِّم‌ُ دين ثابت پا بر جا تا دامنه قيامت.
وَ لکِن‌َّ أَکثَرَ النّاس‌ِ لا يَعلَمُون‌َ در کفر و شرک و ضلالت افتادند.