تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ رِباً لِيَرْبُوَا فِي أَمْوالِ النَّاسِ فَلا يَرْبُوا عِنْدَ اللَّهِ وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ زَکاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولئِکَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ (39)
وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ رِباً: و آنچه مى‌دهيد شما از زيادتى محرّم در معامله يا هديه و عطيه که به آن توقع مزيد مکافات داريد نه قصد قربت و رضاى الهى، لِيَرْبُوَا فِي أَمْوالِ النَّاسِ: تا بيفزايد آن چيز در مالهاى مردمان، يعنى آنچه مى‌دهيد از زيادت حرام در معاملات تا زيادتى در مال رباخواران پديد آيد، يا آنچه هديه به کسى مى‌دهيد به توقع آنکه جلب مال مردمان نمائيد تا مال شما زياد گردد، فَلا يَرْبُوا عِنْدَ اللَّهِ: پس زياد نمى‌شود آن مال نزد خدا و برکت از آن برداشته و موجب ثواب اخروى نمى‌شود، بلکه سبب عقوبت مى‌گردد هرگاه زيادتى حرامى باشد.
على بن ابراهيم قمى از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده که ربا دو قسم است: يکى حلال و ديگرى حرام. رباى حلال آنست که شخص قرض مى‌دهد برادر دينى خود را به طمع آنکه زياد کند و عوض دهد او را به زيادتر از آنچه گرفته بدون شرطى بين آنها، پس اگر عطا کند او را زيادتر از آنچه گرفته بدون شرط، پس آن حلال است براى او و نيست ثوابى براى او نزد خدا در قرضى که داده و هو قوله «فَلا يَرْبُوا عِنْدَ اللَّهِ». و اما رباى حرام آنست که شخص
«1» سورة الليل، آيه 20.
جلد 10 - صفحه 304
قرض دهد و شرط کند زيادتى را، پس آن حرام است «1».
در کافى- از حضرت صادق عليه السّلام نيز مروى است که رباء دو رباء است: ربائى است که جايز است خوردن آن، و آن هديه تو است به شخصى براى طلب زيادتى از او، و آن ربائى است که موجب ثواب الهى نگردد. و اما ربائى که نبايد خورد او را، آن است که نهى شده «2».
وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ زَکاةٍ: و آنچه مى‌دهيد از زکات واجبه يا صدقه مستحبه که در دادن به مستحق، تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ: مى‌خواهيد ثواب خدا و رضاى او را، يعنى آن را به خلوص نيت براى رضاى خدا دهيد بدون شائبه غرض ديگر از رياء و سمعه و طمع زيادتى. فَأُولئِکَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ: پس آن گروه زکات دهندگان و صدقه براى خدا، ايشانند که صاحبان افزونى هستند يکى به ده تا يکى به هفتصد و زيادتر. يا ايشان کسانى که زياده کننده‌اند ثواب و مال خود را به برکت زکات.
در امالى- ابن بابويه به اسناد خود از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که فرمود: على باب الجنّة مکتوب القرض بثمانية عشر و الصدقة بعشرة بر در بهشت نوشته: قرض دادن به هيجده، و صدقه به ده ثواب باشد و اين به جهت آنست که قرض نمى‌باشد مگر ردّ دست محتاج، و صدقه چه بسا واقع شود در دست غير محتاج «3».
و نيز حضرت باقر عليه السّلام فرمود: نيکوئى و صدقه پنهانى نفى کنند فقر را، و زياد نمايند در عمر، و دفع مى‌کنند از هفتاد مردن بد «4».
و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: سوسوا ايمانکم بالصّدقة و حصّنوا
«1» تفسير قمى، ج 2، ص 159.
«2» فروع کافى (چاپ حيدرى، 1378 هجرى)، ج 5، ص 145، روايت 6- وسائل الشيعة چ بيروت، ج 12 کتاب التجارة، ص 429، حديث 1 و 2- بحار الانوار ج 103، صفحات 115، حديث 2، و ص 122 حديث 36، به نقل از کتاب الهداية و فقه الرّضا.
«3» تفسير قمى، ج 2، ص 160- 159- کافى، ج 4 (فروع)، کتاب الزّکاة، ص 33 باب القرض، روايت 1- تفسير صافى (1 جلدى) ص 418.
«4» بحار الانوار، ج 74، ص 81 روايت 83.
جلد 10 - صفحه 305
اموالکم بالزّکاة و ادفعوا امواج البلاء بالدّعاء: نگهداريد ايمان خود را به صدقه دادن، و حفظ کنيد اموال خود را به زکات دادن، و دفع کنيد امواج بلا را به دعا نمودن «1».
و نيز حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: «داووا مرضاکم بالصّدقة و حصّنوا اموالکم بالزکاة»: مداوا کنيد مريضهاى خود را به صدقه و حفظ نمائيد مالهاى خود را به زکات «2».
يا آنکه غرض تعميم احوال آنها باشد به جميع خلايق، يعنى هر که بجا آورد آن را، چنين باشد جزاى او سواى آنکه شما باشيد يا غير آن.