آیه ۳۹ سوره روم

سوره روم(الروم)، آیه ۳۹ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۰۸

وَمَا آتَيْتُم مِّن رِّبًا لِّيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِندَ اللَّهِ وَمَا آتَيْتُم مِّن زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ

آنچه بعنوان ربا می‌پردازید تا در اموال مردم فزونی یابد، نزد خدا فزونی نخواهد یافت؛ و آنچه را بعنوان زکات می‌پردازید و تنها رضای خدا را می‌طلبید (مایه برکت است؛ و) کسانی که چنین می‌کنند دارای پاداش مضاعفند.

معنی کلمات و عبارات
«مِن رِّباً»: هر گونه ربائی. مراد انواع معامله ربوی است. «لِیَرْبُوَ»: تا افزایش یابد و بر دارائیتان بیفزاید. الف زائدی در رسم‌الخطّ قرآنی به دنبال دارد. «فِی أَمْوَالِ النَّاسِ»: از مال مردم. به حساب دارائی مردم که برای شما حلال نیست. «لا یَرْبُو»: افزایش نمی‌یابد. فزونی نمی‌گیرد، و بلکه خدا آن را از میان هم بر می‌دارد (نگا: بقره / . الف زائدی در رسم‌الخطّ قرآنی به دنبال دارد. «الْمُضْعِفُونَ»: کسانی که دارای اجر مضاعف و پاداش چندین برابرند (نگا: بقره / .
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - مالى که نه به قصد تقرب به خدا، بلکه براى افزون شدن اموال داده مى شود، در پیشگاه خداوند، بى پاداش است. «و ما ءاتیتم من ربًا لیربوا فى أمول الناس فلایربوا عنداللّه» «ربا» در لغت، به معناى زیادى است و به قرینه مقابله با آیه قبل، مالى است که براى جلب رضاى خدا داده نمى شود. ۲ - اموال و هدایایى که به قصد بازپرداخت افزون تر، داده مى شود، هیچ افزایشى در پیشگاه خداوند ندارد. «و ما ءاتیتم من ربًا لیربوا فى أمول الناس فلا یربوا عنداللّه» «لیربوا فى اموال الناس» احتمال دارد که اشاره به مالى باشد که به قصد باز پس گیرىِ هدایاى بیشترى، هدیه مى شود. در این صورت، «فى» در «فى اموال الناس» به معناى «من» ابتدایى است; یعنى: «مالى را مى دهید، به قصد این که از اموال مردم، زیادتى براى خود تحصیل کنید.». ۳ - اقتصاد متکى به ربا، از برکات و مواهب معنوى خداوند، بى بهره است. «ما ءاتیتم من ربًا لیربوا فى أمول الناس فلا یربوا عند اللّه» سوره روم، اگر چه مکى است و آیات مربوط به ربا، در مدینه نازل شده است، اما در عین حال، احتمال دارد - چنان که از ظاهر آیه برمى آید - «ربا» رباى اصطلاحى باشد. ۴ - رشد و فزونى واقعى، آن است که در پیشگاه خدا، رشد باشد. «و ما ءاتیتم من ربًا لیربوا فى أمول الناس فلا یربوا عند اللّه» ۵ - شایسته است که انسان، اموال خود را در راه تقرب به خداوند، مصرف کند.    فأَت ذا القربى حقّه ... ذلک خیر للذین یریدون وجه اللّه ... و ما ءاتیتم من زکوة تریدون وجه اللّه یاد آورى این نکته که اموال خرج شده در غیر راه جلب رضاى خدا، ثمرِ الهى ندارد و سپس ذکر این نکته که طالبان رضاى خدا، در راه او انفاق مى کنند، تشویقى است به این که خوب است، که انسان، مال اش را در راه تقرّب به خدا، مصرف کند. ۶ - ارزش اَعمال، در گرو اخلاص است. «و ما ءاتیتم من زکوة تریدون وجه اللّه» ۷ - کار و تلاش، به خاطر غیر خدا، فاقد ارزش است. «و ما ءاتیتم من ربًا لیربوا فى أمول الناس فلا یربوا عند اللّه» ۸ - کسانى که به خاطر جلب رضاى خدا، صدقه مى دهند، قطعاً پاداش مضاعف خواهند داشت. «و ما ءاتیتم من زکوة تریدون وجه اللّه ... فأُولئک هم المضعفون» مراد از«زکات» به قرینه مکى بودن سوره و نیز آیه قبل (فآت ذا القربى...) هر نوع صدقه و انفاق است. و «مضعفون» به معناى «ذوالضِعف» بوده و مراد، پاداش مضاعف است. ۹ - صرف مال، براى جلب رضاى خداوند، عامل برکت معنوى آن در پیشگاه خداوند است. «و ما ءاتیتم من ربًا ... فلا یربوا عند اللّه و ما ءاتیتم من زکوة ... المضعفون» به قرینه مقابله با فراز نخست آیه و نیز این که انفاق دهندگان، از پاداش مضاعف برخوردارند، استفاده مى شود که انفاق، برکت معنوى دارد. ۱۰ - پرداخت حقوق مالى، عامل شکوفایى اقتصاد جامعه است. «و ما ءاتیتم من زکوة ... هم المضعفون» احتمال دارد که مراد از «مضعفون» (صاحبان زیادت) به معناى «زیادى در مال» باشد.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۱ - «قال أبوعبداللّه(ع): الربا رباءان: أحدهما حلال و الآخر حرام. فأمّا الحلال فهو أن یقرض الرجل أخاه قرضاً طمعاً أن یزیده و یعوضه بأکثر ممّا یأخذه بلاشرط بینهما فإن أعطاه أکثر ممّا أخذه، على غیر شرط بینهما، فهو مباح له و لیس له عنداللّه ثواب فیما أقرضه و هو قوله «فلایربوا عنداللّه»... .; [منبع: تفسیر قمى، ج ۲، ص ۱۵۹; نورالثقلین، ج ۴، ص ۱۸۹، ح ۷۵.] امام صادق(ع) فرمود: ربا، بر دو قسم است: یکى، حلال و دیگرى، حرام است; رباى حلال، آن است که کسى، به برادرش قرض دهد در حالى که امید دارد بیشتر از آنچه قرض داده، به او برگرداند، ولى هیچ گونه شرط زیاده نکرده باشد. در این صورت اگر قرض گیرنده چیزى بیشتر از آنچه گرفته است، به قرض دهنده بدهد، مباح است، ولى هیچ گونه پاداشى نزد خداوند، در قرضى که داده، براى او نیست. این همان سخن خداوند است که: فلایربوا عنداللّه...». ۱۲ - «عن أبى عبداللّه(ع) قال: الربا رباءان: رباء یؤکل و رباء لایؤکل. فأما الذى یؤکل فهدیتک إلى الرجل تطلب منه الثواب أفضل منها فذلک الربا الذى یؤکل و هو قوله عزّوجلّ «و ما ءاتیتم من رباً لیربوا فى أموال الناس فلایربوا عنداللّه»...; [منبع: کافى، ج ۵، ص ۱۴۶، ح ۶; نورالثقلین، ج ۴، ص ۱۸۹، ح ۷۳.] از امام صادق(ع) روایت شده که ربا، دو قسم است: ربایى که خوردن آن جایز است، و ربایى که خوردن اش جایز نیست. آن ربایى که خوردن اش جایز است، هدیه اى است که به کسى مى دهى و انتظار دارى که او بیشتر از آن را به تو بدهد. این، اضافه اى که دریافت مى کنى، ربایى است که خوردن آن جایز است و این است قول خداى عزّوجلّ که مى فرماید: و ما ءاتیتم من رباً لیربوا فى أموال الناس فلایربوا عنداللّه...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۱)
  • انفاق به در راهماندگان، سبب بهرهمندی از پاداش دو چندان+۱ آیه
  • اخلاص، شرط ارزشمندی انفاق+۸ آیه
  • اخلاص در انفاق، سبب پاداش مضاعف+۳ آیه
  • پرداخت زکات از روی اخلاص، دارای پاداشی دوچندان
  • تقرّب به خداوند، و اخلاص، منوط به اراده ان ازسوی انسان
  • بیبرکت بودن اقتصاد متّکی به ربا
  • بیخیر و برکت بودن اقتصاد ربوی
  • انفاق، از اسباب دستیابی به توسعه اقتصادی+۱ آیه
  • ثواب مضاعف پرداختکنندگان زکات، از روی اخلاص
  • اخلاص، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۹ آیه
  • پرداخت زکات برای جلب رضایت خداوند، موجب برخورداری از پاداش مضاعف الهی
  • پرداخت صدقه برای جلب رضایت خداوند، موجب برخورداری از پاداش مضاعف الهی
  • کسبهای نامشروع، مخالف حقوق انسانها+۴ آیه
  • اعتبار قصد قربت، در پرداخت زکات+۱ آیه
  • رباخواری، موجب بی برکتی مال رباخوار+۱ آیه
  • حلّیّت قرض دادن با طمع افزایش در پرداخت، بدون شرط زیاده
  • ربا و صدقه، دو نقطه مقابل هم، در ایجاد برکت و توسعه در اموال+۱ آیه
  • بی برکتی ربای پرداخت شده از سوی بدهکار به طلبکار (حتّی در صورت حلال بودن و عدم اشتراط)+۱ آیه
  • حلال بودن پرداخت ربا و زیاده از جانب بدهکار به طلبکار (در صورت عدم اشتراط)
  • عدم ترتّب ثواب بر ربای حلال
  • پرداخت زکات، از موجبات برکت در مال
  • لزوم پرداخت زکات، تنها به قصد جلب رضای خدا+۲ آیه
  • اخلاص در پرداخت زکات، موجب چند برابر شدن مال و سرمایه
  • اخلاص در پرداخت زکات، از موجبات بهره مندی از پاداش مضاعف
  • اعتبار قصد قربت، در پرداخت زکات+۱ آیه
  • تشریع فریضه زکات، در جهت برچیدن پدیده منفی ربا+۲ آیه
  • حرمت استفاده از مال ربوی+۶ آیه
  • مردود بودن، انتظار رشد و فزونی مال ربوی نزد خدا+۱ آیه
  • اعتبار قصد قربت، در پرداخت زکات+۱ آیه
  • ارزشمندی اعمال در پیشگاه خداوند، مشروط به داشتن قصد وجهاللّه+۳ آیه
  • بهرهمندی از پاداش مضاعف و کامل، در گرو داشتن قصد وجهاللّه، در انفاق+۱ آیه
واژه‌ها