تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما کَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (41)
بعد از آن بيان فرمايد که آنچه به بندگان مى‌رسد به شآمت کفر و فسق و فجور مى‌باشد:
ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ: آشکارا شد فساد در بيابان به خشکسالى و کمى برکت در زراعات و تجارات و آفت در اشجار و ميوه‌جات و وقوع حرق و غرق و هدم و حدوث وبا و طاعون در مردمان، و آشکارا شد فساد در دريا به طوفان و غرق کشتيها و صدمه دواب بحر به قحط باران.
جلد 10 - صفحه 307
على بن ابراهيم قمى فرمايد: فى البرّ فساد الحيوان اذا لم تمطر و کذلک هلاک الدوابّ البحر بذلک. قال و قال الصّادق عليه السّلام: حياة دوابّ البحر بالمطر فاذا کفّ المطر ظهر الفساد فى البرّ و البحر و کذلک اذا کثر الذّنوب و المعاصى.
خشکى، فساد حيوان است وقتى باران نيامد، و همچنين هلاک جنبندگان دريا به آنست. و فرمود حضرت صادق عليه السّلام: زندگى جنبندگان دريا به باران است، پس زمانى که باز ايستد باران، ظاهر شود فساد در صحرا و دريا، و همچنين هرگاه زياد شود گناهان «1».
بِما کَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ: به سبب آنچه کسب کنند از اعمال بد، بندگان، لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا: تا بچشاند ايشان را برخى از جزاى آنچه کرده‌اند، زيرا تمام آن در آخرت خواهد بود. يا «ل» براى عاقبت باشد نه علت، يعنى آدميان در طريق فساد که گمراهى و ستمکارى است سلوک نمودند تا عاقبت و سر انجام کار آنها اين شد که بچشاند خدا ايشان را بعض جزاى کردارهاى آنها را در دنيا از رفع خير و برکت و وسعت و نعمت و ايقاع بلا و محنت و فقر و نقمت. لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ: شايد ايشان بازگردند از شرک به ايمان و از معصيت به طاعت، بازگردند ديگران که بعد از ايشان آيند از نتيجه شآمت اعمال آنها عبرت گيرند.
تنبيه: آيه شريفه آگاهى است به آنکه اثر وضعى نحوست و نکبت ارتکاب معاصى و فواحش بندگان و ظهور آثار و نتايج و خيمه آن، در صحرا و دريا بلکه در ملک و ملکوت سرايت نمايد و از شآمت آن موجودات علوى و سفلى متأذى شوند.
در کافى- از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که فرمود: الذّنوب الّتى تغيّر النّعم: البغى و الذّنوب الّتى تورث النّدم: القتل و الّتى تنزّل النقم الظّلم و الّتى تهتک السّتور شرب الخمر و الّتى تحبس الرّزق و الّتى تعجّل الفنا قطيعة الرّحم و الّتى تردّ الدّعاء و تظلم الهواء عقوق الوالدين.
«1» تفسير على قمى، ج 2، ص 160. (چ نجف 1387)
جلد 10 - صفحه 308
گناهانى که تغيير دهد نعمت را، سرکشى است. گناهانى که موجب پشيمانى است، قتل باشد. گناهانى که نازل کند نقمت را، ظلم است. گناهى که پاره کند پرده‌ها را، شرب خمر است. گناهى که حبس کند روزى را، رباء است. گناهى که عجله کند فنا را، قطع رحم است. و گناهى که حبس کند دعا را و تاريک گرداند هوا را، عقوق والدين است «1».