اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
اللّه‌ُ الَّذِي خَلَقَکُم مِن ضَعف‌ٍ ثُم‌َّ جَعَل‌َ مِن بَعدِ ضَعف‌ٍ قُوَّةً ثُم‌َّ جَعَل‌َ مِن بَعدِ قُوَّةٍ ضَعفاً وَ شَيبَةً يَخلُق‌ُ ما يَشاءُ وَ هُوَ العَلِيم‌ُ القَدِيرُ (54)
در قرائت عاصم و حمزه ضعف بضم قرائت شده و قرائت حفص از عاصم مطابق سياهي قرآن است و بقيه قراء بفتح قرائت کرده‌اند و ما در مقدمه اينکه تفسير بيان کرديم که هر چه بر خلاف سياهي قرآن است اعتبار ندارد.
خداوند آن خدائيست که شما را خلق فرموده از ضعف پس از آن مقرر فرمود از بعد ضعف قوه بشما عنايت کرد پس از آن جعل فرمود از بعد قوه ضعف و پيري را، خلق ميکند آنچه بخواهد و او است دانا و توانا.
اللّه‌ُ الَّذِي خَلَقَکُم مِن ضَعف‌ٍ ممکنست مراد از خاک باشد که گفت:
اي همه هستي ز تو پيدا شده || خاک ضعيف از تو توانا شده
همچنين مراحل بعد از نطفه: علقه، مضغه تا مراحل طفوليت که قدرت و قوه نداشتيد.
ثُم‌َّ جَعَل‌َ مِن بَعدِ ضَعف‌ٍ قُوَّةً که مقام رشد و جواني و تحصيل علم و صنايع که بتوانيد
جلد 14 - صفحه 406
تمام حيوانات بزرگ را تسخير کنيد مثل فيل و شير و امثال آنها و بتوانيد تا کره ماه برويد و در مدت چند ساعت در کره زمين گردش کنيد و از اينکه سر دنيا با آن سر دنيا صحبت کنيد و يکديگر را مشاهده کنيد و کارهاي ديگر.
ثُم‌َّ جَعَل‌َ مِن بَعدِ قُوَّةٍ ضَعفاً وَ شَيبَةً چون پير شدي کاسته شدي حتي قدرت بر حرکت هم نداري فراموشي، کري، نابينايي حتي از خوراک و خواب هم کاسته شديد.
يَخلُق‌ُ ما يَشاءُ همين مراحل دليل بر معاد است که دو مرتبه از خاک برميخيزيد و تمام از روي حکمت است.
وَ هُوَ العَلِيم‌ُ القَدِيرُ دو صفت که اعظم صفات است و برگشت جميع صفات ذاتيه و فعليه و سلبيه باين دو صفت است: علم و قدرت و منتزع از اينکه دو صفت، و اينکه دو صفت منتزع از ذات که صرف الوجود است غير متناهي ازلا و ابدا.