اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ بِغَيرِ عَمَدٍ تَرَونَها وَ أَلقي فِي الأَرض‌ِ رَواسِي‌َ أَن تَمِيدَ بِکُم وَ بَث‌َّ فِيها مِن کُل‌ِّ دابَّةٍ وَ أَنزَلنا مِن‌َ السَّماءِ ماءً فَأَنبَتنا فِيها مِن کُل‌ِّ زَوج‌ٍ کَرِيم‌ٍ «10»
خلق فرمود
جلد 14 - صفحه 418
خداوند آسمانها را بدون ستون که مشاهده ميکنيد آنها را و القاء فرمود در زمين کوه‌هايي اينکه متحرک و متزلزل نکند شما را و پهن کرد در تمام صفحه زمين از هر جنبنده‌اي و نازل کرديم از آسمان باران را پس رويانيديم در زمين از هر گياهي نر و ماده که با هم تماس گيرند و ثمرات نيک از آنها بدست آيد.
خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ بِغَيرِ عَمَدٍ تَرَونَها تمام اينکه کرات جويه: شمس، قمر، سيارات، ثوابت- تمام اينکه کواکب و ستارگان که بسا از شدت بعد مشاهده نميشوند و بسا از کره زمين چندين هزار، برابر بزرگتر هستند خداوند بقدرت کامله خود در اينکه قضاء نگاهداشته بدون ستون و پايه و در سير هستند يا دور خود ميچرخند يا دور کره ديگر از جمله اينکه کرات جويه همين کره زمين است و کره آب و خدا ميداند که در هر کراتي چه خلق فرموده و چه اندازه ملائکه در آنها هستند جل الخالق.
وَ أَلقي فِي الأَرض‌ِ رَواسِي‌َ أَن تَمِيدَ بِکُم نظر به اينکه کره زمين مثل يک گوئيست روي کره آب که سه ربع آن در آب است و يک ربع آن از آب بيرونست و نظر به اينکه امواج دريا بسيار است بواسطه تموج هوايي که محيط بکره آب است بسا امواجش از کوه‌ها بزرگتر است و موجب تکان دادن کره زمين است و تزلزل آن و اينکه باعث ميشد که ساکنين سطح بالاي زمين زير آب رود تمام هلاک شوند خداوند کوه‌هايي در زمين نصب فرمود که بمنزله لنگر کشتي که روي آب است باشند و مانع از تزلزل زمين باشند.
وَ بَث‌َّ فِيها مِن کُل‌ِّ دابَّةٍ از جميع حيوانات که داراي حس و حرکت اختياري هستند از وحوش و طيور و سباع و انعام و هوام که در تمام نقاط زمين صحراها بيابانها مساکن فراوان هستند که هر نوع از آنها عدد افراد آنها از ميليونها و ملياردها بيشتر است.
وَ أَنزَلنا مِن‌َ السَّماءِ ماءً نظر به اينکه اينکه دواب جميعا که من جمله آنها انسان است احتياج شديد به آب دارند هم براي شرب و هم براي مأکولات از حبوب و فواکه و خضرويات و ادويه که بايد از زمين روئيده شود و احتياج بآب دارد و اينکه سطح بالاي زمين از آب خارج
جلد 14 - صفحه 419
است لذا خداوند بتوسط بخره دريا تشکيل ابر ميدهد و بتوسط رياح حرکت ميدهد بالاي زمين و باران ميبارد و رفع احتياجات آنها ميشود.
فَأَنبَتنا فِيها مِن کُل‌ِّ زَوج‌ٍ کَرِيم‌ٍ که از هر گياهي نر و ماده قرار داده که توليد مثل کنند و تعبير بکريم براي اينکه است که تمام حسن منظر دارند و خوش طعم بسيار آنها و فوائد بسياري در هر يک آنها است.
تنبيه: در کلمه خلق و القي و بث بطور مفرد فرموده و در کلمه «انزلنا و انبتنا» بطور جمع متکلم مع الغير براي اينست که افعال الهي دو قسم است يک قسم که مربوط باسباب و وسائط است آنها را بطور افراد بيان مي‌فرمايد و آن قسم که مربوط به اسباب و وسائط نيست بطور جمع.