سوره لقمان، آیه ۱۰ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۱۱
خَلَقَ السَّمَاوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا وَأَلْقَىٰ فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَن تَمِيدَ بِكُمْ وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَابَّةٍ وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ
(او) آسمانها را بدون ستونی که آن را ببینید آفرید، و در زمین کوههایی افکند تا شما را نلرزاند (و جایگاه شما آرام باشد) و از هر گونه جنبندهای روی آن منتشر ساخت؛ و از آسمان آبی نازل کردیم و بوسیله آن در روی زمین انواع گوناگونی از جفتهای گیاهان پر ارزش رویاندیم.
معنی کلمات و عبارات
«بِغَیْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا»: (نگا: رعد / . «رَوَاسِیَ»: (نگا: رعد / نحل / ). «أَن تَمِیدَ بِکُمْ»: (نگا: نحل / ، انبیاء / ). «بَثَّ»: زیاد و فراوان و پخش و پراکنده کرد (نگا: نساء / . «زَوْجٍ»: صنف. نوع (نگا: انعام / . «کَرِیمٍ»: زیبا و سودمند (نگا: انفال / .
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - خداوند، آسمان ها را بدون پایه و ستون آفریده است. «خلق السموت بغیر عمد ترونها»
«ترونها» احتمال دارد قید توصیحى براى «بغیر عمد» باشد. در این صورت، معناى «خلق السماوات بغیر عمد» این است که خداوند، آسمان ها را بدون ستون آفریده است.
۲ - عالم آفرینش، داراى آسمان هاى متعدد است. «السموت»
۳ - نیروى نگهدارنده آسمان ها (جاذبه) نمونه اى از حقایق موجود، اما نامرئى براى بشر است. «بغیر عمد ترونها»
قید «ترونها» مى تواند احترازى باشد. در این صورت، عبارت اِشعار دارد به این که نیرویى (ستون مانند) آسمان ها را نگه مى دارد و لکن قابل مشاهده نیست.
۴ - خداوند، قرار دهنده کوه ها در زمین است. «و ألقى فى الأرض روسى»
۵ - زمین، بدون وجود کوه ها، در معرض لرزش هاى مداوم بوده و مناسب زندگى نیست. «و ألقى فى الأرض روسى أن تمید بکم»
۶ - کوه ها، از جنبش و لرزش زمین جلوگیرى مى کنند و براى آماده کردن آن براى زیستن بشر، نقش دارند. «و ألقى فى الأرض روسى أن تمید بکم»
«مید» در لغت، «اضطراب و لرزش چیزهاى بزرگ» را گویند. چون آیه درصدد بیان نعمت هاى خداوند است و لرزش، نمى تواند نعمت باشد، معلوم مى شود که «أن تمید»، «أن لاتمید» و یا «کراهیه تمید بکم» است.
۷ - خداوند، کوه ها را ثابت و استوار قرار داده است. «و ألقى فى الأرض روسى»
«رواسى» جمع «راسیة» از ماده «رسو» به معناى «ثبوت و استوارى» است. مراد از آن کوه هایند که بر اساس وصف غالب شان نام گذارى شده اند. گفتنى است که «ألقى» وقتى همراه «فى» باشد معناى استقرار را مى دهد.
۸ - کوه ها، پس از پیدایش زمین به وجود آمده اند. «و ألقى فى الأرض روسى»
۹ - گسترش نسل جنبندگان بر پهنه زمین، در پرتوِ آمادگى محیط زیستى آن است. «خلق ... و ألقى ... و بثّ فیها من کلّ دابّة»
۱۰ - جنبندگان زمین، تشکیل دهنده مجموعه و سیستمى کامل اند. «و بثّ فیها من کلّ دابّة»
تعبیر «من کلّ» ممکن است، صرفاً بیان کننده کثرت نباشد; بلکه نوعى جامعیت را در روابط میان حیوانات و استفاده آنان از هم دیگر بیان کند.
۱۱ - خداوند، از هر نوع جنبنده اى، در زمین آفریده و در آن گسترانیده است. «و بثّ فیها من کلّ دابّة»
۱۲ - خداوند، فرو فرستنده باران از سمت آسمان است. «و أنزلنا من السماء ماء»
۱۳ - پوشش گیاهى بر سطح زمین، مرهون بارش باران است. «و أنزلنا من السماء ماء فأنبتنا فیهامن کلّ زوج کریم»
۱۴ - ثبات و آرامش زمین، آن را براى رویش گیاهان، مساعد کرده است. «و ألقى فى الأرض روسى أن تمیدبکم ... فأنبتنا فیهامن کلّ زوج کریم»
۱۵ - خداوند، از هر گیاهى، زوج سودمند و داراى فایده آفریده است. «فأنبتنا فیها من کلّ زوج کریم»
صفت «کریم»، درباره اشیا و مفاهیم به معناى «سودمندى و داراى نفع بودن» است (مفردات راغب).
۱۶ - عوامل طبیعى، تحت تدبیر خداوند است. «و أنزلنا من السماء ماء فأنبتنا فیها»
«فاء» در «فأنبتنا» تفریع است و حکایت از آن دارد که نزول باران، در رویش گیاهان نقش دارد. چنین نقشى را، خداوند به خود نسبت داده است و این، نشان مى دهد که عوامل طبیعى با تدبیر خداوند عمل مى کنند.
۱۷ - نخستین قطره هاى آب، در آسمان شکل گرفته است.* «و أنزلنا من السماء ماء»
تعبیر «و أنزلنا من السماء ماء» ممکن است بیان کننده این باشد که در مراحل خلقت، نخستین قطره هاى آب، قبل از آن که آبى در زمین وجود داشته باشد، در آسمان شکل گرفته است.
۱۸ - وجود قانون زوجیت، در گیاهان «فأنبتنا فیها من کلّ زوج کریم»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار ثبات زمینازدیاد جنبندگاناستقرار کوهها در زمینبارش باران از آسمانحقایق نامرئیخلقت جنبندگانسیستم جنبندگانعوامل بهبود زندگیعوامل پوشش گیاهیفواید زوجیت گیاهاننگهدارنده آسمان هانیروی جاذبهستون آسمان هاتاریخ پیدایش کوههاعوامل ثبات زمینثبات کوههاموانع لرزش زمینزوجیت گیاهانفواید کوههاعوامل رویش گیاهانمنابع آبنقش آسمانمنشأ بارانعمل عوامل طبیعیخلقت آسمان هاخالق آسمان هافواید بارانتدبیر خداتعدد آسمان هاافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۲)
- خداوند، نازل کننده اب باران از اسمان+۵ آیه
- اب، از عوامل ابادانی زمین+۸ آیه
- نقش اب در رویش و رشد گیاهان متنوّع+۵ آیه
- نقش اسمان در بارش باران و احیای زمین+۴ آیه
- استقرار و برافراشته شدن اسمانها با ستونهایی نامریی+۱ آیه
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۴ آیه
- خدا، پدید اورنده اسمانها+۵ آیه
- اسمانها دارای ستونهایی نامریی+۱ آیه
- اسمانها، دارای عظمتی ستودنی+۳ آیه
- اسمان، مبدء نزول باران+۵ آیه
- افرینش اسمانها، ایه خدا+۳ آیه
- ابرهای حامل باران، از ایههای خدا+۸ آیه
- فرو فرستادن باران از اسمان، از ایات الهی+۹ آیه
- افرینش جنبندگان در روی زمین از ایات الهی+۴ آیه
- ارامش و استقرار زمین از ایات خدا+۹ آیه
- استعداد زمین برای گسترش جنبندگان در ان، نشانه قدرت خدا+۱ آیه
- قرار دادن کوهها برای ثبات زمین، از ایات خدا+۸ آیه
- زوجیت گیاهان، نشانه خدا+۸ آیه
- باران و نقش ان در طبیعت و زندگی انسان از ایات خدا+۹ آیه
- باران، مایه رویش گیاهان در زمین+۵ آیه
- افرینش اشیا و تدبیر موجودات از سوی خالق متعال، دلیل بر توحید خالقیّت+۳ آیه
- زوج بودن اشیا، راهنمای ادمی به خدای یگانه+۱ آیه
- سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۴ آیه
- خداوند، افریننده جهان، بدون الگویی از پیش+۴ آیه
- گسترش و پراکندگی هر نوع جنبنده ای بر روی زمین، به فرمان خداوند+۳ آیه
- افرینش و گسترش حیوانات در زمین، از جانب خدا
- قابل سکونت بودن زمین، از لوازم اسایش+۵ آیه
- وجود کوهها، از عوامل اسودگی انسان در زمین+۲ آیه
- استعداد زمین، برای رویش گیاهان+۶ آیه
- استعداد زمین، برای زندگی جنبندگان در ان+۱ آیه
- استقرار زمین و ثبات ان از فروپاشی، با نصب کوهها در ان+۶ آیه
- استقرار زمین و حفظ ان از فروپاشی، از ایات خدا+۹ آیه
- خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۵ آیه
- ابادانی زمین به وسیله بارش باران، از اسمان+۵ آیه
- خداوند، افریننده همه گیاهان، به صورت زوج+۶ آیه
- زوجیّت گیاهان، نشانه خداوند+۱۰ آیه
- گیاهان، مایه زیبایی زمین+۳ آیه
- گیاهان روییده از زمین، دارای ظاهری زیبا+۳ آیه
- خداوند، منشا زیبایی+۵ آیه
- افرینش اسمانها، بدون ستون دیدنی+۱ آیه
- قابل مشاهده بودن اسمانها، بدون ستون، برای همگان+۱ آیه
- افرینش اسمانها با ستونهایی نامریی، از ایات الهی و نشانه قدرت خداوند+۱ آیه
- نامریی بودن ستون اسمانها، وادارنده انسان به تامّل در تدبیرکننده اسمانها+۲ آیه
- قدرت خداوند بر افرینش اسمانها با ستونهای نامریی، از دلایل بطلان معبودهای مشرکان+۱ آیه
- افرینش اسمانها با ستونهای نامریی، از نشانه های الوهیّت پروردگار+۱ آیه
- جهان افرینش، منبعی برای شناخت افریدگار ان+۱ آیه
- رویگردانی از ایات پروردگار، پس از تذکّر یافتن و اگاهی به ان، از بزرگ ترین ظلمها+۱ آیه
- استعداد و قابلیّت زمین، برای ابادانی و عمران+۸ آیه
- ابادانی و عمران زمین، با نزول باران و رویش گیاهان+۴ آیه
- اب، از عوامل عمران و ابادانی+۸ آیه
- خداوند، منشا ابادانی زمین+۹ آیه
- نقش اساسی اب، در رونق و توسعه کشاورزی+۶ آیه
- بارندگی، از عوامل توسعه در کشاورزی+۶ آیه
- اب، از منابع کشاورزی+۶ آیه
- زمین، منبع کشاورزی+۷ آیه
- کوهها، چون میخ استوار، مانع ارتعاشات زمین+۵ آیه
- کوهها، مظهر افرینندگی خداوند+۱ آیه
- نقش کوههای استوار، در ارامش، ثبات و تعادل زمین+۶ آیه
- قرار دادن کوه برای ثبات زمین، از نشانه ها و ایات الهی+۵ آیه
- نزول باران، زمینه رویش گیاهان+۸ آیه
- گیاهان، دارای دو نوع نر و مادّه+۴ آیه
- قانون زوجیّت، حاکم بر نظام نباتات و گیاهان+۵ آیه