اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد آتَينا لُقمان‌َ الحِکمَةَ أَن‌ِ اشکُر لِلّه‌ِ وَ مَن يَشکُر فَإِنَّما يَشکُرُ لِنَفسِه‌ِ وَ مَن کَفَرَ فَإِن‌َّ اللّه‌َ غَنِي‌ٌّ حَمِيدٌ «12»
و هر آينه بتحقيق داديم لقمان را حکمت اينکه شکر کن از براي خداوند و کسي که شکر ميکند پس جز اينکه نيست که نفع و ثمراتش عائد خود او ميشود و کسي که کفران نعم الهي کند پس خداوند متعال بي نياز و غني بالذات و مستجمع جميع کمالات است کفران او ضرر بدستگاه الهي نميزند.
وَ لَقَد آتَينا لُقمان‌َ الحِکمَةَ لقمان از ماده لقم است الف و نون او زائده است مثل کفران و سکران و گفتند هزار سال عمر کرد و درک زمان داود را نمود و يکديگر را ملاقات کردند بعضي گفتند پسر خواهر ايوب بود بعضي گفتند پسر خاله ايوب بود و حديث بسيار مفصلي از حضرت صادق (ع) که بحماد صفات و رفتار لقمان را بيان ميکند که در برهان از علي بن ابراهيم نقل کرده تا اينکه ملائکه بر او نازل شدند و گفتند
«هل لک ان يجعلک اللّه خليفة في الارض تحکم بين النّاس»
گفت اگر امر الهي باشد البته اطاعت ميکنم اما اگر منوط به اختيار من باشد براي من امر مشکلي است و جهات بسيار بيان ميکند در ابتلاآت قبولي خلافت، که حضرت صادق بيان ميفرمايد که ملائکه تعجب کردند از حکمت او و خداوند باو حکمت عنايت فرمود و معناي حکمت چنانچه مکرر بيان شده علم بجميع حکم و مصالح است لقمان عالم بود بخواص تمام اشياء از جمادات و نباتات و حيوانات و منافع و مضار هر يک را ميدانست و همچنين بآثار جميع افعال حسنه و سيئه و آثار اخلاق حميده و مضار اخلاق رذيله و الف و لام الحکمه جنس است شامل جميع حکم و مصالح و مفاسد و منافع و مضار ميشود و بسيار ملاقات ميکرد داود را و مواعظ و نصايحي بر او بيان ميکرد و حضرت داود او را تحسين ميفرمود.
أَن‌ِ اشکُر لِلّه‌ِ يعني همين نحوي که باو داديم حکمت را فرمان هم داديم اينکه شکر اينکه نعمت عظمي را بجا آورد و شکر گذار بود.
وَ مَن شَکَرَ فَإِنَّما يَشکُرُ لِنَفسِه‌ِ يعني دستور شکر گذاري و شاکر بودن بنده نفعي براي خداوند ندارد و چنانچه کفران نعمت هم ضرري بر او ندارد لذا ميفرمايد:
جلد 14 - صفحه 421
وَ مَن کَفَرَ فَإِن‌َّ اللّه‌َ غَنِي‌ٌّ حَمِيدٌ غني است احتياج بشکر بنده ندارد حميد است.
ضرر از کفران بنده باو متوجه نميشود و فوائد شکر عائد خود بنده ميشود و مضار کفران متوجه خود بنده ميگردد که ميفرمايد لَئِن شَکَرتُم لَأَزِيدَنَّکُم وَ لَئِن کَفَرتُم إِن‌َّ عَذابِي لَشَدِيدٌ (ابراهيم آيه 7).