تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لابْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُهُ يا بُنَيَّ لا تُشْرِکْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ «13»
حق تعالى يک قسمت از مواعظ او را در قرآن کريم بيان فرمايد:
وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لِابْنِهِ: و ياد بياور زمانى را که گفت لقمان مر پسر خود را که نام او ماثان يا ثاران يا شکور يا اسلم بود، وَ هُوَ يَعِظُهُ: در حالتى که پند مى‌داد او را. اولين موعظه: يا بُنَيَّ لا تُشْرِکْ بِاللَّهِ: اى پسرک من شرک ميآور به خدا، إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ: بدرستى که شرک آوردن به خدا هر آينه ستم بزرگى و بسيار تعدى از حق است.
تنبيه: اين کلام شريف که نهى از شرک است، شامل شود شرک در چهار مقام را: 1- شرک در ذات. 2- شرک در صفات. 3- شرک در افعال. 4- شرک در عبادات؛ و بيان آن از عنوان توحيد معلوم گردد که موحد بايد در چهار مقام توحيد را دارا باشد:
1- توحيد در ذات- و آن عبارت از اينکه واجب الوجود بالذات را منحصر بدانى در خداوند يکتا و يکه، و شريکى براى ذات مقدسش قرار ندهى. و به قلب اعتقاد و به زبان اقرار کنى که واجب الوجودى غير ذات مقدس خدا نيست و نخواهد بود.
2- توحيد در صفات و آن عبارت است از اينکه منزه بدانى خداوند را از ترکيب عقلى و خارجى، و تنزيه بنمائى حقّ- جلّ و علا- را از اينکه صفات کماليه او زائد بر ذات الهى است.
3- توحيد در افعال- و آن عبارت است از اينکه تأثير در عالم وجود را منحصر بدانى به پروردگار عالميان، و براى او شريکى در افعال قرار ندهى، و هيچ چيز را در عالم امکان منشأ اثر ندانسته باشى و همه آنها را منتسب به واجب الوجود بدانى، و مصادر امور را منحصر به خداوند جليل دانى، و اينکه
جلد 10 - صفحه 341
اوست مبدء هر موجودى و منشى هر فعلى از خلق و رزق و عطا و منع و غنا و فقر و صحت و مرض و حيات و ممات و غيره.
4- توحيد در عبادت- آنست که از براى حق تعالى شريکى در عبادت قرار ندهى، و بندگى و پرستش و ستايش را خاصه ذات سبحانى واحدى را در عبادت خدا شريک نسازى از شرک جلىّ و خفى.