تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْناً عَلى وَهْنٍ وَ فِصالُهُ فِي عامَيْنِ أَنِ اشْکُرْ لِي وَ لِوالِدَيْکَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ «14»
بعد از امر به شکرگزارى نعم سبحانى، به سپاسدارى حقوق والدين که اعظم نعم بر ولد است امر مى‌فرمايد:
وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ: و امر فرموديم آدمى را به نيکوئى نمودن به پدر و مادر و فرمانبردارى ايشان و سپاسدارى و حق شناسى آنان. مقارنت شکر والدين به شکر خود به جهت آنست که او خالق و منشى‌ء باشد، و والدين واسطه‌اند در انشاء و تربيت. بعد در بيان زيادتى نعمت فرمايد: حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْناً عَلى وَهْنٍ: برداشت آدمى را مادر او مدت بسيار و سست شدنى، يعنى ضعفى بر بالاى ضعفى، يعنى هميشه ضعف او مضاعف مى‌شد تا وضع حمل. نزد ابو مسلم مراد ضعف نطفه والد است بر ضعف نطفه مادر. نزد بعضى چون مادر نسبت به پدر ضعيف الخلقه است، پس به جهت حمل، ضعف او زياده مى‌شود. وَ فِصالُهُ فِي عامَيْنِ: و جدا کردن و بازگرفتن او از شير در مدت دو سال است، يعنى بعد از ولادت فرزند در عرض اين مدت شير داده و تربيت نموده، پس حمل و رضاع و تربيت بر فرزند داشته باشد و مستحق شکرگزارى و احسان باشد. آيه شريفه دليل است بر آنکه اقصاى مدت رضاع دو سال است.
أَنِ اشْکُرْ لِي: (بيان و تفسير وصيت يا علت آن يا بدل اشتمال والدين است) يعنى امر فرموديم آدمى را به اينکه شکر گو مرا به حمد و طاعت، وَ
جلد 10 - صفحه 342
لِوالِدَيْکَ: و مر پدر و مادر خود را به احسان، إِلَيَّ الْمَصِيرُ: بسوى حکم و جزاى من است بازگشت همه بر شکران و کفران.
تنبيه: آيه شريفه آگاهى است به رعايت حقوق والدين خصوصا مادر و تذکر فرمايد قسمت حمل و وضع و رضاع و تربيت را که هر يک يک نوع زحمت فوق العاده باشد که تحمل آن دشوار مى‌باشد، و تأمل اين احوالات ايجاب نمايد احسان و اطاعت آنها را، و لذا آيات شريفه امر فرموده و احاديث بسيار در اين باب وارد شده از جمله:
در کافى- از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که: انّ رجلا اتى النّبىّ فقال: يا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله اوصينى. فقال: لا تشرک باللّه شيئا و آن خرّقت بالنّار و عذبت الّا و قلبک مطمئنّ بالايمان؛ و والديک فاطعهما و برّهما حيّين کانا او ميّتين و آن امراک آن تخرج من اهلک و مالک فافعل فانّ ذلک من الايمان.
شخصى خدمت حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله عرض کرد: يا رسول اللّه مرا وصيتى فرما؟ فرمود: شرک به خدا نياور اگرچه تو را به آتش بسوزانند و عذاب کنند که بايد دل تو به ايمان مطمئن باشد، و پدر و مادر خود را اطاعت کن و نيکوئى کن به ايشان نما خواه زنده باشند يا مرده، و اگر تو را امر کنند که دست از اهل و مال خود بردار، پس چنان کن که آن از ايمان است «1».
و نيز شخصى از آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله سؤال نمود که: چه کسى را نيکوئى کنم؟ فرمود: مادر تو. عرض کرد: بعد از او؟ فرمود: مادر خود را. دوباره پرسيد، فرمود: مادر خود را. عرض کرد: بعد از آن که را نيکوئى کنم؟ فرمود: پدر خود را. «2» از فرمايش حضرت که سه مرتبه مادر را فرموده و مرتبه چهارم پدر را، استفاده شود تقدم و عظمت حق مادر بر پدر. و براى عاقل بصير همين فرمايش کافى خواهد بود.
.
«1» اصول الکافى طبع بيروت، ج 2، ص 158 روايت 2. (باب البر بالوالدين)
«2» اصول الکافى طبع بيروت، ج 2، باب البر بالوالدين، ص 160- 159، روايت 9.
جلد 10 - صفحه 343