سوره لقمان، آیه ۱۴ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۱۲
وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَىٰ وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ
و ما به انسان درباره پدر و مادرش سفارش کردیم؛ مادرش او را با ناتوانی روی ناتوانی حمل کرد (به هنگام بارداری هر روز رنج و ناراحتی تازهای را متحمّل میشد)، و دوران شیرخوارگی او در دو سال پایان مییابد؛ (آری به او توصیه کردم) که برای من و برای پدر و مادرت شکر بجا آور که بازگشت (همه شما) به سوی من است!
معنی کلمات و عبارات
«حَمَلَتْهُ»: بدو حامله شده است و باردار گشته است. «وَهْناً»: ضعف و سستی. حال (أُمّ) است، یعنی ذاتَ وَهْنٍ. یا مفعول مطلق فعل محذوف است و جمله حال است، و تقدیر چنین است: تَهِنُ وَهْناً. «وَهْناً عَلی وَهْنٍ»: ضعفها و سستیهای پیاپی و پشت سرهم. «فِصَالُ»: از شیر بریدن. پایان دوران شیرخوارگی (نگا: احقاف / ). «عَامَیْنِ»: دو سال (نگا: بقره / .
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - سفارش خداوند به انسان، براى رعایت حقوق و حرمت پدر و مادر «و وصّینا الإنسن بولدیه»
۲ - پدر و مادر، حقّى الهى بر گردن فرزند دارند. «و وصّینا الإنسن بولدیه»
توصیه خداوند به انسان ها، براى رعایت حال والدین، مى تواند گویاى این حقیقت باشد که رعایت حال والدین، امرى الهى است و خدا خواهان آن است.
۳ - فرزند و والدین، در مقابل هم، مسؤولیت دارند. «قال لقمن لإبنه و هو یعظه ... و وصّینا الإنسن بولدیه»
۴ - دوران باردارى مادر، دورانى سخت و مایه ضعف و ناتوانى براى وى است. «حملته أُمّه وهنًا على وهن»
«وهناً» مفعول براى فعل محذوف و در موضع حال است. لازم به ذکر است که «وَهْن» به معناى ضعف جسمانى است (مفردات راغب).
۵ - تحمل ناتوانى هاى روز افزون، از سوى مادر، در دوران باردارى، در پى دارنده حقوقى بر گردن فرزند است. «و وصّینا الإنسن بولدیه حملته أُمّه وهنًا على وهن»
«وهناً على وهن» دلالت بر افزایش ضعف و ناتوانى مادر در دوران باردارى مى کند.
۶ - دوران شیرخوارگى کودک، تا دو سال است. «و فصله فى عامین»
«فصال» در لغت، به معناى «جدا کردن کودک از شیر» است (مفردات راغب). لازم به ذکر است که «فى» (حرف ظرف) دلالت مى کند بر این که مدّت شیرخوارگى، دو سال است و جدا کردن کودک از شیر، مى تواند در خلال آن دو سال باشد.
۷ - شیر دادن به فرزند، به مدّت دو سال، از سوى مادر، باعث تأکید بر رعایت حقوق مادر از سوى فرزند است. «و وصّینا الإنسن بولدیه ... و فصله فى عامین»
۸ - تحمل ضعف متزایدِ دوران باردارى از سوى مادر، براى سالم رساندن کودک به دوره زایمان، عاملِ لزوم رعایت حق مادر از سوى فرزند است. «و وصّینا الإنسن بولدیه ... حملته أُمّه وهنًا على وهن ... أن اشکر لى و لولدیک»
۹ - فرزند، به صورت عادى و طبیعى، حال و حقوق پدر را بیش تر رعایت مى کند.* «و وصّینا الإنسن بولدیه حملته أُمّه وهنًا على وهن... أن اشکر ... لولدیک»
توصیه به رعایت حال والدین با یادآورى مشقاتى که مادر مى کشد، ممکن است از این جهت باشد که فرزند، حیات و معاش خود را مرهون پدر مى داند و طبیعتاً، در مقابل او احساس وظیفه مى کند و درباره مادر چنین احساسى ندارد، لذا این توصیه براى ایجاد انگیزه در فرزند جهت رعایت حقوق هر دوى آنها است.
۱۰ - خداوند، فراخوان انسان ها به سپاسگزارى در برابرش و تشکّر از والدین «أن اشکرلى و لولدیک»
۱۱ - مادران، داراى حقى فزون تر از پدران، بر گردن فرزند هستند.* و وصّینا الإنسن بولدیه حملته أُمّه وهنًا على وهن و فصله فى عامین أن اشکر ... و لولدیک تعلیل آوردن حکم تشکر از والدین، به این که مادر، سختى هاى باردارى را متحمل شده و فرزند را تا مدت دو سال شیر مى دهد، مى تواند به فزونى حق مادر اشاره داشته باشد.
۱۲ - حق مادر، در معرض تضییع از سوى فرزند است. «و وصّینا الإنسن بولدیه حملته أُمّه وهنًا على وهن ... أن اشکرلى و لولدیک»
این که خداوند، در ضمن توصیه به رعایت حقوق پدر و مادر، تنها مشقّات و زحمت هاى مادر را در دوران باردارى و شیر دادن یادآورى مى کند، احتمال دارد به خاطر نکته یاد شده باشد.
۱۳ - انسان ها، موظف به شکر نعمت هاى خداوندند. «أن اشکرلى»
۱۴ - حقِّ مبدأ فیض (خداوند)، مقدَّم بر حق مجارى فیض است. «أن اشکرلى و لولدیک»
مقدم داشتن شکر خدا بر تشکر از والدین، در یک فرمان، احتمال دارد به خاطر حقیقت بالا باشد.
۱۵ - انسان، در معرض ناسپاسى نسبت به نعمت هاى الهى و حقوق والدین و نیازمند به تذکر است. «و وصّینا الإنسن بولدیه ... أن اشکرلى و لولدیک»
۱۶ - تشکر از والدین و رعایت حقوق آنها، نباید انسان را از شکرگزارى به درگاه خداوند، باز دارد. «أن اشکرلى و لولدیک»
از این که در میان توصیه به رعایت حال و حقوق والدین و تشکر و قدردانى از آنها، یادآورى مى کند که «مرا سپاس بگویید!»، احتمال دارد براى توجه دادن به نکته بالا باشد.
۱۷ - تنها خداوند، فرجامِ حرکتِ عالم آفرینش است. «إلىّ المصیر»
۱۸ - هشدار الهى به انسان ها، درباره تصییع حقوق والدین «أن اشکرلى و لولدیک إلىّ المصیر»
جمله «إلىّ المصیر» پس از توصیه به رعایت حال والدین و فرمان به سپاسگزارى از آنها، ناظر به این نکته است که انسان ها، در صورت رعایت نکردن توصیه و فرمان یاد شده، مورد بازخواست قرار خواهند گرفت.
۱۹ - توجه دادن انسان به فرجام حیات خویش (حضور در پیشگاه خداوند) زمینه پیدایش تعهد براى عمل به وصایاى الهى است. «و وصّینا الإنسن ... أن اشکرلى و لولدیک إلىّ المصیر»
ذکر «إلىّ المصیر» پس از چند توصیه به انسان، از سوى خداوند، مى تواند به منظور ایجاد انگیزه براى عمل به آن سفارش باشد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۲–۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۲–۳۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۴ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۴ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۱–۱۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۴
روایات و احادیث
احادیث مرتبط (بر اساس موضوع)
- حدیث درباره مردانگى , آرزو , حسد , دروغ , هوس در کتاب الکافي جلد ۱ کِتَابُ الْعَقْلِ وَ الْجَهْل
الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱ - حدیث امام جعفر صادق (ع) درباره سپاسگزارى خداوند سبحان در کتاب الکافي جلد ۴ تَتِمَّةُ کِتَابُ الزَّکَاة أَبْوَابُ الصَّدَقَة-بَابُ سَقْيِ الْمَاء
الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار ذکر فرجام انسانآثار رضاعبرتری حقوق مادرتضییع حقوق مادرتقدم حقوق خدارعایت حقوق مادررعایت حقوق پدرضعف آوری بارداریضعف مادر در بارداریعوامل ضعف مادرمنشأ حقوق مادرتضییع حقوق والدینتشکر از والدینرعایت حقوق والدینسختی بارداریمدت رضاعحقوق کودکحقوق پدراحترام به والدینحقوق والدینمسؤولیت والدینهشدار به انسانمسؤولیت فرزنداهمیت شکر خداشکر خداکفران انسانلغزشگاههای انسانفرجام آفرینشکفران نعمتزمینه عمل به تکلیفشکر نعمتمسؤولیت انساننیازهای معنوی انسانهشدارهای خداتوصیه های خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹۰)
- نیکی به پدر و مادر، از مسؤولیّتهای الهی انسان+۲ آیه
- رفتار و رابطه نیک همه انسانها با پدر و مادر، مورد سفارش خداوند+۲ آیه
- تحمّل سختیهای روزافزون مادر در دوران بارداری، علّت توصیه خدا به سپاسگزاری از او
- بارداری، باعث ضعف و سستی زن باردار
- اولویّت احسان به مادر در مقایسه با پدر، به دلیل تحمّل سختیهای بارداری و رضاع+۱ آیه
- احسان و نیکی به پدر و مادر، مورد سفارش خدا+۶ آیه
- ادب و رفتار نیک همه انسانها با پدر و مادر، مورد سفارش خداوند+۳ آیه
- گوشسپاری به فرمانها و خواستههای پدران، از وظایف فرزند+۲ آیه
- موظّف بودن فرزندان به اطاعت از پدر و مادر کافر و مشرک خویش، جز در صورت مخالف بودن فرمان انان با فرمان خداوند+۲ آیه
- توجّه به بازگشت انسانها به سوی خدا و حسابرسی او در قیامت، مانع اطاعت از پدر و مادر در شرکورزی+۲ آیه
- خداوند، فراخوان انسانها به سپاسگزاری در برابرش و تشکّر از پدر و مادر
- توجّه به بازگشت همه به سوی خداوند، برانگیزنده انسانها به تشکّر از پدر و مادر
- توجّه به حسابرسی خداوند، سبب حصول تعهّد بر عمل به وصایای الهی، در مورد والدین+۱ آیه
- نقش سازنده و مهم مادر، در حضانت و پرورش کودک+۱ آیه
- حضانت مادر نسبت به اولاد، نعمتی شایسته شکرگزاری
- لزوم رعایت حقوق پدر و مادر، از ناحیه فرزندان+۴ آیه
- مادر، دارای حقوقی بر عهده فرزند، به سبب تحمّل سختیهای دوران بارداری و شیر دادن به او
- وجوب احسان و رعایت ادب و ملاطفت با پدر و مادر+۶ آیه
- وجوب احسان و رعایت ادب و ملاطفت با پدر و مادر، حتّی در صورت مشرک بودن انان+۱ آیه
- عدم جواز اطاعت از پدر، در صورت مخالفت با فرمان خداوند+۲ آیه
- وجوب اطاعت و پیروی از فرامین پدر و مادر، در غیر محرّمات+۲ آیه
- عدم وجوب اطاعت از فرمان پدر و مادر پدر، در صورت مخالفت با توحید و یکتاپرستی+۱ آیه
- ضرورت خوش رفتاری با پدر و مادر، در زندگی دنیایی+۲ آیه
- نیکی به والدین، سفارش خداوند به انسانها+۳ آیه
- رضاع، موجب جعل حقوقی به گردن فرزند شیرخوار، برای والدین، به ویژه مادر+۱ آیه
- دو سال، مدّت رضاع کامل برای فرزندان+۱ آیه
- دوران رضاع و شیرخوارگی کودک، دو سال+۱ آیه
- دوره شیر دادن مادران به فرزندان، در مدّت زمان دو سال تمام+۲ آیه
- دوران بارداری مادر، سخت و مایه ضعف و ناتوانی برای او+۱ آیه
- تحمّل دشواریهای دوره بارداری از سوی مادر، دربردارنده حقوقی بر گردن فرزند+۱ آیه
- دوران شیر دادن مادر به کودک، سخت و دشوار+۱ آیه
- اجتناب از شرک، توصیه خدا به انسان+۲ آیه
- حرمت اطاعت فرزندان، از دعوت والدین به شرک+۲ آیه
- ممنوع بودن اطاعت از والدین مشرک، در صورت واداشتن فرزندان خود به شرک و بی دینی+۲ آیه
- شکرگزاری در برابر نعمتهای الهی، توصیه خداوند به انسانها
- توجّه به زحمات و تحمّل سختیهای روزافزون مادر در دوران بارداری، مایه تشکّر از او
- توجّه به معاد و بازگشت انسانها به سوی خدا، برانگیزاننده انان به شکر نعمتهای او+۱ آیه
- توجّه به معاد و زنده شدن انسانها پس از مرگ، زمینه ای برای سپاسگزاری از زحمات والدین
- شکر و سپاس از پدر و مادر، پس از شکرگزاری از خداوند، توصیه الهی به انسانها
- توجّه به بازگشت به خدا، زمینه ای برای شکر و سپاس انسانها از پدر و مادر
- توجّه انسان به زحمات سنگین پدر و مادر در خردسالی وی، زمینه ای برای شکر و سپاس از ان دو
- تحمّل ضعف مضاعف مادر، هنگام بارداری، موجب سفارش خداوند به سپاس و شکرگزاری از او
- بارداری، باعث ضعف و سستی زنان
- بارداری، باعث ضعف و سستی زن باردار
- نیکی به والدین، از امور پسندیده، نزد عرف و عقلا+۱ آیه
- احسان فرزند به پدر و مادر، سفارش خداوند+۶ آیه
- شکرگزاری فرزند از خدا و پدر و مادرش، امری واجب و مورد فرمان خداوند
- وجوب شکرگزاری فرزند از مادرش، پاداش رنجهای دوران بارداری و شیردهی
- دو سال کامل، دوران شیر دادن مادران به فرزندانشان+۱ آیه
- احسان به پدر و مادر، مورد سفارش خداوند+۲ آیه
- مادر، مستحق احسان بیشتر، در مقایسه با پدر، به دلیل تحمل سختیهای بارداری و دوره شیردادن او+۱ آیه
- احسان به مادر، پاسخی بایسته به سی ماه رنج و تلاش وی در رشد و تربیت فرزند+۱ آیه
- توجّه به بازگشت به سوی خداوند، زمینه احسان به پدر و مادر
- عدم جواز اطاعت از مادر، در صورت واداشتن فرزندان به شرک و بی دینی+۲ آیه
- موظف بودن فرزندان به اطاعت از پدر و مادر کافر و مشرک خویش، جز در صورت مخالف بودن فرمان انان با فرمان خداوند+۲ آیه
- توجّه به بازگشت انسانها به سوی خداوند و حسابرسی او در قیامت، مانع اطاعت از پدر و مادر، در شرکورزی+۲ آیه
- خداوند، فراخوان انسانها به سپاسگزاری و تشکّر از پدر و مادر
- تحمّل سختیهای مادر در ایام بارداری و شیردهی، مقتضی تشکّر و سپاسگزاری از سوی فرزند
- توجّه به بازگشت همه به سوی خداوند، برانگیزنده انسانها به تشکّر از پدر و مادر
- حق مادر، در معرض تضییع، از سوی فرزند+۱ آیه
- مادر، دارای حقوقی فزونتر از پدر، در برخورداری از احسان و خدمات+۱ آیه
- تحمّل ناتوانیهای روزافزون، از سوی مادر، در دوران بارداری، درپیدارنده حقوقی بر گردن فرزند+۱ آیه
- شیر دادن به فرزند، به مدّت دو سال، از ناحیه مادر، باعث تاکید بر رعایت حقوق مادر از سوی فرزند+۱ آیه
- لزوم تشکّر از مادر، در قبال زحمت شیر دادن او
- تحمّل ضعف متزاید دوران بارداری از جانب مادر، موجب سفارش احترام به او از سوی خداوند، نسبت به فرزندش+۱ آیه
- ایمان به معاد و بازگشت انسانها به سوی خدا، برانگیزاننده انان به شکر نعمتهای او+۱ آیه
- ضرورت خوشرفتاری با پدر ومادر در زندگی دنیایی+۱ آیه
- احسان به والدین از وظایف فرزندان در معاشرت با انان+۸ آیه
- والدین (پدر و مادر)، زمینهای برای رساندن نعمت به فرزندان
- لزوم رفتار شایسته با والدین مشرک، در امور دنیایی+۱ آیه
- وجوب احسان و ملاطفت با والدین+۶ آیه
- وجوب احسان و رعایت ادب و ملاطفت با والدین، حتی در صورت مشرک بودن انان+۱ آیه
- اطاعت از والدین، حقّی بر عهده فرزندان+۲ آیه
- توصیه خداوند به اطاعت فرزند از پدر و مادر، در صورت وادار نشدن او به شرک از سوی ان دو+۲ آیه
- فرزندان، موظّف به اطاعت از والدین مشرک خویش، جز در صورت مخالف بودن فرمان انان با فرمان خداوند+۲ آیه
- مشروع نبودن اطاعت از والدین، در صورت واداشتن فرزندان به شرک و بیدینی+۲ آیه
- سفارش خداوند به تشکّر از والدین در مقابل زحمات انان، با نیکی و کمک کردن به انان
- توجّه فرزند به حمل او از سوی مادر و تربیت او از سوی والدین، موجب شکرگزاری از انان
- توجّه به بازگشت به خدا، زمینهای برای شکر و سپاس انسانها از والدین خویش
- اهمّیّت تشکّر از والدین، بعد از عبادت و شکر از خداوند
- تهدید و هشدار خداوند به انسانهای ناشکر و ناسپاس، در مقابل زحمات و حقوق والدین
- رفتار ناصحیح با والدین، مورد هشدار خداوند+۱ آیه
- لزوم رفتار خوب با والدین مشرک، بر اساس عرف، بدون تسلیم شدن در برابر پیشنهادهای شرکالود ان دو+۱ آیه
- انسان موظّف به شکرگزاری در مقابل زحمات و خدمات والدین+۱ آیه
- رفتار پسندیده با پدر و مادر در معاشرت با انان، حتّی در صورت مشرک بودن انان مورد سفارش خداوند+۱ آیه
- منافات نداشتن معاشرت نیک با والدین، در عین اطاعت نکردن از انان در دعوت فرزندان به شرکورزی+۱ آیه
- تشکّر و سپاسگزاری از والدین در معاشرت با انان، مورد سفارش خداوند
- وجوب احترام به والدین+۳ آیه
- ضرورت خوش رفتاری و احسان به پدر و مادر، در زندگی دنیایی انان+۷ آیه
- وجوب اطاعت از فرمان پدر و مادر در صورت عدم مخالفت با توحید و یکتاپرستی+۲ آیه