اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا بُنَي‌َّ إِنَّها إِن تَک‌ُ مِثقال‌َ حَبَّةٍ مِن خَردَل‌ٍ فَتَکُن فِي صَخرَةٍ أَو فِي السَّماوات‌ِ أَو فِي الأَرض‌ِ يَأت‌ِ بِهَا اللّه‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ لَطِيف‌ٌ خَبِيرٌ «16»
اي پسرک من محقق صادرات و افعال بشري اگر بوده باشد بقدر سنگيني يک دانه گندم از يک خردلي پس اينکه دانه در کوه افتاده باشد يا در آسمانها يا در زمين ميآورد خدا آن را و در تحت حساب ميآورد محققا خدا هست لطيف مطلع بجزئيات و خبير بجميع آنها.
يا بُنَي‌َّ رجوع بمواعظ لقمان بفرزندش.
جلد 14 - صفحه 425
انها ضمير انها را بعضي گفتند بقصه برميگردد بعضي بافعال بشري.
إِن تَک‌ُ آن افعال بشري.
مِثقال‌َ حَبَّةٍ مِن خَردَل‌ٍ بقدر سنگيني يک دانه حبه اشاره به اينکه تمام افعال انسان کوچک و بزرگ در دفتر الهي ثبت است حتي نفسهاي انسان در عبادات و معاصي.
فَتَکُن آن حبه.
فِي صَخرَةٍ در مغز کوه.
أَو فِي السَّماوات‌ِ يا در آسمانها.
أَو فِي الأَرض‌ِ يا در زير زمين از مملکت او خارج نيست و از نظر او مخفي نيست لا تَخفي مِنکُم خافِيَةٌ (الحاقه آيه 18).
يَأت‌ِ بِهَا اللّه‌ُ در روز قيامت ميآورد وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً (کهف آيه 49).
إِن‌َّ اللّه‌َ لَطِيف‌ٌ عالم باشياء زير مثل پشه و کوچک‌تر از پشه کنايه از علم بافعال کوچک شما حتي يک حرف چنانچه ميفرمايد ما يَلفِظُ مِن قَول‌ٍ إِلّا لَدَيه‌ِ رَقِيب‌ٌ عَتِيدٌ (ق آيه 18).
خَبِيرٌ إِن‌َّ اللّه‌َ بِعِبادِه‌ِ لَخَبِيرٌ بَصِيرٌ (فاطر آيه 31) إِن‌َّ رَبَّهُم بِهِم يَومَئِذٍ لَخَبِيرٌ (عاديات آيه 11).