تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا تُصَعِّرْ خَدَّکَ لِلنَّاسِ وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ کُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ «18»
«1» معراج السعادة، ملا احمد نراقى، چ سنگى اسلاميه 1332، ص 164 (در بيان اهتمام در امر به معروف و نهى از منکر)
جلد 10 - صفحه 348
هفتمين موعظه: وَ لا تُصَعِّرْ خَدَّکَ لِلنَّاسِ: و ميل مده و به يک سو مبر و مگردان روى خود را براى مردمان، يعنى صفحه وجه خود را از ايشان مگردان همچنانکه فعل متکبران است. اين مشتق است از «صعر» که دردى است بر شتر عارض مى‌شود و به جهت آن گردنش پيچيده مى‌شود. خلاصه آنکه اقبال نما به وجه و روى خود به مردمان به جهت تواضع، و روى از ايشان برمتاب به سبب تکبر بر آنان. طبرسى از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده در معنى آيه شريفه که: اعراض مکن از جهت استخفاف با کسى که تکلم کند با تو «1».
هشتمين موعظه: وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً: و راه مرو در زمين با خراميدن و فرح مانند جاهلان و دنياپرستان که مى‌خرامند از فرط فرح و بطر و نخوت. إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ کُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ: بدرستى که خدا دوست نمى‌دارد هر خرامنده بسيار فخر کننده و ناز نماينده که به اسباب تنعم بر مردمان تطاول و سرکشى نمايند. اين علت نهى است، يعنى لازمه دوستى که لطف و مرحمت خاصه است در باره آنها منظور نفرمايد.
تنبيه: آيه شريفه نهى است از تکبر و فخر، دو صفت رذيله‌اى که موجب پستى مقام انسانيت و سبب رذالت است:
1- در کافى از حضرت باقر عليه السّلام که فرمود: عجبا للمختال الفخور و انّما خلق من نطفةثمّ يعود جيفة و هو فيما بين ذلک لا يدرى ما يصنع به: عجب است مر مختال فخور را، اينست و جز اين نيست خلق شده از نطفه، پس برمى‌گردد جيفه، و او در ميان اين دو حالت نمى‌داند آنچه معامله شود به او «2».
2- از حضرت باقر و صادق عليهما السّلام مروى است که فرمودند: داخل بهشت نمى‌شود هر که در قلبش مثقال ذره‌اى کبر باشد «3».
«1» مجمع البيان، ج 4 ص 319. (طبع 1403 هجرى)
«2» اصول کافى، ج 2، ص 329، روايت 4.
«3» همان مدرک، ص 310، روايت 6.
جلد 10 - صفحه 349
3- در مجالس و فقيه- از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله مروى است که: نهى فرمود از فخر نمودن شخص در راه رفتن، و فرمود: هر که بپوشد لباسى و خرامان شود در آن، خسف فرمايد او را به کنار جهنم، و مى‌باشد قرين قارون؛ زيرا اول کسى است که فرو برد او و خانه‌اش را به زمين، و هر که خرامد پس به تحقيق منازعه نموده خداى را در جبروتش «1».