تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما وَجَدْنا عَلَيْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ کانَ الشَّيْطانُ يَدْعُوهُمْ إِلى عَذابِ السَّعِيرِ «21»
«1» بحار الانوار، ج 70، ص 21- 20، روايت 17 بنقل از امالى الطّوسى.
جلد 10 - صفحه 355
وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ: وقتى گفته شود مر کفار و مشرکين را، اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ: پيروى کنيد آن چيزى را که نازل فرموده است خداى تعالى يعنى قرآن و شرايع اسلام، و بدان تصديق کنيد، قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ: گويند در جواب تصديق نمى‌کنيم بلکه پيروى مى‌کنيم، ما وَجَدْنا عَلَيْهِ آباءَنا: آنچه را که يافتيم بر آن پدران خود را، يعنى در طريق پدران خود سلوک مى‌کنيم. آيه شريفه منع صريح است از تقليد در اصول دين و مذمت فرمايد کسانى را که پيروى کنند پدران خود را در اصل دين. بعد از آن بر سبيل انکار مى‌فرمايد: أَ وَ لَوْ کانَ الشَّيْطانُ: آيا اگر باشد که شيطان بر وساوس و هواجس، يَدْعُوهُمْ إِلى عَذابِ السَّعِيرِ:
بخواند ايشان را بسوى عذاب سوزان که آتش جهنم باشد، يعنى اگر شيطان بخواند آنها را به وساوس بسوى چيزى که مآل آن آتش است، با وجود بر اين پيروى کنند او را و از تقليد در نگذرند (استفهام براى انکار است و تعجب) و ملخص معنى آنکه شيطان ايشان را دعوت کند به تقليد پدران و ترک پيروى پيغمبران، و اين موجب وصول به عذاب نيران است، با اين وصف باز هم دست از تقليد برندارند.