تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ کُلٌّ يَجْرِي إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى وَ أَنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ «29»
بعد از آن، شواهد قدرت خود را بيان مى‌فرمايد:
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ: آيا نديده و ندانسته‌اى بدرستى که خداى تعالى به قدرت کامله خود، يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ: درمى‌آورد ظلمت شب را در روشنى روز. و اين وقتى است که شب درآيد يا از شب داخل روز سازد. چنانچه اول بهار که شب و روز مساوى است به تدريج از شب داخل در روز شود تا اول چلّه زمستان که شبى از آن بلندتر و روزى از آن کوتاه‌تر نباشد. وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ: و داخل مى‌گرداند روشنائى روز را در شب زمانى که روز پديد آيد، يا داخل مى‌سازد روز را در شب چنانچه اول پائيز که شب و روز مساوى است بتدريج از روز داخل شب تا به مرتبه‌اى که اول جدى ماه شمسى، شبى از آن بلندتر و روزى از آن کوتاه‌تر نخواهد بود. وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ: و مسخر نمود آفتاب و ماه را که سبب منافع خلايق هستند، کُلٌّ يَجْرِي إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى: هر يک از نيّرين جريان نمايند در فلک خود بر وفق حکمت و مصلحت تا زمان نامبرده شده، يعنى انتهاى معلوم شمس که آخر هر سال و انتهاى معلوم قمر که هر ماهى است به يک ترتيب بدون اختلاف، وَ أَنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ: و بدرستى که خداى تعالى به آنچه مى‌کنيد در پنهانى و آشکارا به کنه آن داناست.
تنبيه: آيه شريفه تذکر است شواهد قدرت سبحانى را، و حضرت صادق عليه السّلام به مفضل فرمايد: تفکر نما در طلوع و غروب آفتاب براى قيام ليل و نهار، اگر طلوع آفتاب نبودى جميع امور عالم باطل شدى و نمى‌توانستند مردم سعى نمايند در امور معاش خود و دنيا هميشه بر ايشان تار بود و زندگانى آنها
جلد 10 - صفحه 363
بدون لذت و نور گوارا نبود. و مصالح خورشيد از آفتاب روشن‌تر است بلکه تأمل کن در منافع غروب آفتاب، اگر نبودى قرار و سکون ميسر نبود با شدت احتياج به خواب و استراحت تا ابدان از کلال برآيد و حواس قوت يابد ... پس نور و ظلمت که ضد يکديگرند، هر دو را براى نظام عالم و انتظام احوال بنى آدم آفريده «1».