1- همه بايد از خدا پروا داشته باشيم و از انواع انحرافات عقيدتى، اخلاقى و عملى بپرهيزيم. «يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمْ»
2- بهترين زاد و توشه براى روزى که حتّى پدر و فرزند به داد يکديگر نمى‌رسند، تقواست. اتَّقُوا رَبَّکُمْ وَ اخْشَوْا يَوْماً لا يَجْزِي والِدٌ ...
3- خطر قيامت جدّى است، لذا هشدارهاى پى در پى لازم است. (دو بار امر و دو بار نهى در آيه آمده است: «اتَّقُوا- اخْشَوْا- فَلا تَغُرَّنَّکُمُ- لا يَغُرَّنَّکُمْ»)
4- روز قيامت، روز بزرگى است. (کلمه‌ى «يَوْماً»، نکره و با تنوين آمده، نشانه‌ى عظمت و بزرگى است.) «اخْشَوْا يَوْماً»
5- در قيامت، هرکس گرفتار عمل خويش است و عهده‌دار کار ديگرى نيست.
لا يَجْزِي ... شَيْئاً
6- آنچه انسان را از قيامت غافل مى‌کند، دنيا و شيطان فريبنده است. «فَلا تَغُرَّنَّکُمُ
جلد 7 - صفحه 291
الْحَياةُ الدُّنْيا وَ لا يَغُرَّنَّکُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ»
7- حَسَب و نَسَب، در قيامت کارايى ندارد. «لا يَجْزِي والِدٌ- وَ لا مَوْلُودٌ» (وقتى پدر وفرزند به فرياد يکديگر نمى‌رسند، حساب ديگران روشن است)
8- ترس از قيامت، مانع فريفتگى انسان به زندگى دنياست. اخْشَوْا يَوْماً ... وَ لا يَغُرَّنَّکُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ
9- شيطان در بعضى اوقات، حتّى در مقدّس‌ترين امور براى فريب افراد استفاده مى‌کند. «وَ لا يَغُرَّنَّکُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ»
قيامت، روز تنهايى
خداوند، حکيم است و خداىِ حکيم، ساخته‌ى خود را نابود نمى‌کند. دنيا، خانه‌اى است که مهندسش آن را خراب مى‌کند تا، بناى بهترى بسازد. بنا بر روايات؛ مرگ، تغيير لباس، تغيير منزل و مقدّمه‌اى براى تکامل و زندگى ابدى است.
به علاوه عدالتِ خداوند، وجود قيامت را براى انسان ضرورى مى‌کند، زيرا ما خوبان و بدانى را مى‌بينيم که در دنيا به پاداش و کيفر نمى‌رسند، بنابراين خداوند عادل بايد سراى ديگرى را براى آن پاداش و کيفر آنها قرار دهد.
گرچه گاه و بيگاه کيفر و پاداشهايى در دنيا مشاهده مى‌شود، ولى جايگاه بسيارى از اعمال تنها قيامت است، زيرا در بعضى موارد امکان آن در دنيا وجود ندارد. مثلًا کسى که در راه خدا شهيد شده، در دنيا حضور ندارد تا پاداش بگيرد و يا کسى که افراد زيادى را کشته، در دنيا امکان تحمّل بيش از يک کيفر را ندارد.
علاوه بر آنکه رنج و کيفر خلافکار در دنيا به تمام بستگان بى‌تقصيرش نيز سرايت مى‌کند، پس بايد پاداش و کيفر در جايى باشد که به ديگران سرايت نکند.
جمع شدن ذرّات پخش شده‌ى مردگان نيز کار محالى نيست. همان گونه که ذرّات چربىِ پخش شده در مَشکِ دوغ، در اثر تکانِ مَشک، يکجا جمع مى‌شود، خداوند نيز با تکان شديد زمين، اجزاى همه‌ى مردگان را يکجا جمع مى‌کند. «إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها. وَ أَخْرَجَتِ
جلد 7 - صفحه 292
الْأَرْضُ أَثْقالَها» «1» بگذريم که خود ما نيز از يک تک سلول آفريده شده‌ايم که اين سلول نيز از ذرّات خاکى است که تبديل به گندم، برنج، سبزى و ... شده و به صورت غذاى والدين و سپس نطفه و سرانجام به شکل انسانى کامل در آمده است.
آنچه در اين آيه مورد توجّه قرار گرفته، صحنه‌ى دلخراشى است که پدر نمى‌تواند کارى براى فرزند خود انجام دهد. در موارد ديگر قرآن، صحنه‌هايى مطرح شده که اگر آن آيات را يکجا بنگريم غربت، ذلّت و وحشت انسان را درک خواهيم کرد:
در آن روز، نه مال به فرياد انسان کافر مى‌رسد و نه فرزند. «يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ» «2»
در آن روز، دوستان صميمى کفّار از حال يکديگر نمى‌پرسند. «وَ لا يَسْئَلُ حَمِيمٌ حَمِيماً» «3»
در آن روز، پشيمانى و عذرخواهى براى کافر سودى ندارد. «وَ لا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ» «4»
در آن روز، نسبت‌ها و آشنايى‌ها براى کافر سودى ندارند. «فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ» «5»
در آن روز، وسيله‌ها و سبب‌ها براى کافر از کار مى‌افتد. «تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبابُ» «6»
به هر حال، آن روز، روز غربت و تنهايى انسان است.