تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمْ وَ اخْشَوْا يَوْماً لا يَجْزِي والِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَ لا مَوْلُودٌ هُوَ جازٍ عَنْ والِدِهِ شَيْئاً إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلا تَغُرَّنَّکُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا وَ لا يَغُرَّنَّکُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ (33)
بعد از آن خطاب به جميع مکلفان فرمايد که: يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمْ:
اى گروه مردمان بپرهيزيد و بيانديشيد پروردگار خود را از عقوبت و عذاب به
جلد 10 - صفحه 366
سبب مخالفت، وَ اخْشَوْا يَوْماً: و بترسيد روزى را، لا يَجْزِي والِدٌ عَنْ وَلَدِهِ:
بى‌نياز نکند و روا نگرداند پدرى از پسر خود چيزى را، يعنى هيچ نفعى به او نرساند و دفع عذاب ننمايد. وَ لا مَوْلُودٌ هُوَ جازٍ: و نه فرزند او بى‌نياز کننده و روا کننده، عَنْ والِدِهِ شَيْئاً: از پدر خود چيزى را، يعنى نفع رساننده ثواب و بازدارنده عقاب به هيچ طريقى نخواهد بود. إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌ: بدرستى که وعده خدا به ثواب و عقاب راست و در آن خلاف ممکن نيست. فَلا تَغُرَّنَّکُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا: پس مغرور نسازد و فريب ندهد شما را زندگانى دنيا، يعنى به متاعهاى گوناگون و زينتهاى دلفريب و طول سلامت و کثرت نعمت آن فريفته مشويد، چه آن در معرض زوال و فناء است.
حضرت امير المؤمنين در نهج البلاغه فرمايد: امّا بعد فانّى احذّرکم الدّنيا فانّها حلوة خضرة حفّت بالشّهوات و تحبّبت بالعاجلة و راقت بالقليل و تحلّت بالامال و تزيّنت بالغرور لا تدوم حبرتها و لا تؤمن فجعتها. غرّارة ضرّارة حائلة زائلة نافدة بائدة اکّالة غوّالة ...
پس بدرستى که من مى‌ترسانم شما را از دنياى غدار، پس به تحقيق دنيا شيرين است در ذائقه، سبز است در باصره. (استعاره فرموده اين دو لفظ را براى دنيا به اعتبار زينت و بهجت آن و تخصيص داده متعلق ذوق و بصر را که خضرت و حلاوت است از جهت آنکه التذاذ نفس از ممر اين دو خاصه بيشتر است) احاطه شده دنيا به آرزوهاى بسيار و دوستى نموده با اهل خود به متاعهاى عاجله زائله، و به شگفت آمده به زيورهاى اندک بى‌اعتبار، و آراسته شده به اميدهاى بى‌بنياد، و زينت يافته به فريب اهل جهالت و فساد، و دوام نيابد سرور و شادى آن و ايمن نشايد بود از درد و آلام آن، فريبنده‌اى است مضرت رساننده، مانعى است نيست کننده به سرور، آينده‌اى است هلاک کننده، خورنده‌اى است به فريب اخذ کننده «1».
وَ لا يَغُرَّنَّکُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ: و بايد مغرور نسازد شما را به عفو و کرم يا امهال
«1» نهج البلاغه فيض الاسلام خطبه 110 صفحه 341 و صبحى صالح خطبه 111، ص 164.
جلد 10 - صفحه 367
خداى تعالى شيطان فريب دهنده، به اين وجه که به آرزوى دور و دراز شما را از راه ببرد و به توبه و مغفرت شما را اميدوار ساخته، بر معاصى دلير کند. به اين مضمون امروز معصيت کنيد فردا توبه نمائيد، و هر چه بنده را فريب دهد تا آنکه به عصيان اقدام کند غرور است.
حضرت امير المؤمنين عليه السّلام به کميل فرمايد: بدرستى که شياطين مکر کنند، به نفسهاى خود، وقتى اجابت نکنيد آنها را، مکر نمايند به نفس شما به تحسين شهوات و اعطاى آرزوها و آرايش نمودن معاصى و فراموشى گناهان، و نهى و امر نمايند و نيکو نمايند حسن ظن را به خدا تا اميدوار شوى و مغرور گردى به آن و نافرمانى کنى او را و جزاى عاصى زبانيه آتش است ... به لطايف الحيل امر کند تو را به چيزى که الفت به آن دارى از طاعت که وانگذارى آن را به مرحله‌اى که گمان مى‌کنى اين از جانب ملک کريم است، و حال آنکه وسوسه شيطان رجيم مى‌باشد. وقتى سکونت و اطمينان يافتى، وادار کنند تو را به مهالک عظيمه «1».