سوره سجده(السجدة)، آیه ۳ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۱۵
أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ بَلْ هُوَ الْحَقُ مِنْ رَبِّكَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مَا أَتَاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ
ولی آنان میگویند: «(محمّد) آن را بدروغ به خدا بسته است»، امّا این سخن حقّی است از سوی پروردگارت تا گروهی را انذار کنی که پیش از تو هیچ انذارکنندهای برای آنان نیامده است، شاید (پند گیرند و) هدایت شوند!
معنی کلمات و عبارات
«أَمْ»: این واژه برای انتقال از کلام پیشین به کلام پسین تازهای است. «مَآ أَتَاهُمْ ... مِن قَبْلِکَ»: مراد از (هُمْ) مخاطبان مشرک عصر نزول قرآن و پیشینیان اقرب ایشان است که از زمان ابراهیم و اسماعیل به بعد، پیغمبری برای آنان نیامده بود و کتابی هم در میانشان نبود که بیانگر قوانین آسمانی باشد. این است که در عصر نزول قرآن بت در کعبه پرستش میشد (نگا: قصص / ، سبأ / ).
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - مشرکان، منکر نزول قرآن کریم از جانب خداوند بودند. «تنزیل الکتب ... من ربّ العلمین . أم یقولون افتریه»
«أم»، منقطعه و به معناى «بل» است و معناى دو فراز دو آیه چنین مى شود: «قرآن، از جانب خداوند است و آنان، مدعى اند که ساختگى است».
۲ - مشرکان، قرآن را ساخته و پرداخته پیامبر(ص) مى دانستند. «أم یقولون افتریه»
«فرى» ریشه «افترا» به آن دروغى گفته مى شود که خود شخص آن را بسازد (لسان العرب).
۳ - از سوى مشرکان، به پیامبر(ص) اتهام دروغ پردازى زده مى شد. «أم یقولون افتریه بل هو الحقّ»
۴ - خداوند، در مقابل تهمت مشرکان (ساختگى بودن قرآن) ایستاده و از حقانیت قرآن، دفاع کرده است. «أم یقولون افتریه بل هو الحقّ»
۵ - ربوبیت خداوند، منشأ نزول کتاب آسمانى (قرآن و...) است. «تنزیل الکتب ... بل هو الحقّ من ربّک»
۶ - قرآن، حقِّ محض و نازل شده از جانب خداوند است. «بل هو الحقّ من ربّک»
۷ - پیامبر(ص)، تحت توجّه ویژه و تربیت خداوند بود. «من ربّک»
«ربّ» در اصل، به معناى «تربیت» است (مفردات راغب). اضافه شدن «ربّ» به عنوان صفت خداوند به ضمیر مخاطب (کَ) - که مراد از آن، پیامبر(ص) است - مى تواند مفید نکته یاد شده باشد.
۸ - پیامبر(ص)، از جانب خداوند، مأمور به انذار مردم بود. «هو الحقّ من ربّک لتنذر قومًا»
۹ - هشدار به مردم، از جمله رسالت هاى انبیاى الهى است. «لتنذر قومًا ما أتیهم من نذیر من قبلک»
۱۰ - مردم مکه، پیش از رسول اللّه(ص) از پیامبرِ صاحبِ کتاب آسمانى محروم بوده اند. «ما أتیهم من نذیر من قبلک»
به قرینه مکى بودن سوره، احتمال دارد مراد از «هم» در «ما أتاهم من نذیر...» مکیان باشند.
۱۱ - قرآن، کتاب هشدار و هدایت است. «تنزیل الکتب ... بل هو الحقّ من ربّک لتنذر قومًا... لعلّهم یهتدون»
لام در «لتنذر» براى تعلیل است و چون در آیه پیش، سخن از رسالت پیامبر نیست تا تعلیل براى آن باشد، بلکه سخن از نزول قرآن است، بنابراین، تعلیل مربوط به تنزیل قرآن است.
۱۲ - هشدار به مردم، از جمله راه هاى هدایت آنان است. «لتنذر قومًا ... لعلّهم یهتدون»
۱۳ - هدایت، زمینه لازم دارد و تنها با کتاب و منذر آسمانى، تحققّ نمى یابد. «لتنذر قومًا ... لعلّهم یهتدون»
«لعلّ» حرفى است که کاربرد آن در موارد امیدوارى - نه قطعیت - است. استعمال آن براى هدایت، به نکته یاد شده اِشعار دارد.
۱۴ - انتخاب راه هدایت، منوط به اراده خود انسان است. «لعلّهم یهتدون»
۱۵ - قرآن، مبناى پیامبرى و رسالت پیامبراکرم(ص) است. «تنزیل الکتب ... هو الحقّ ... لتنذر قومًا ... لعلّهم یهتدون»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲–۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳
موضوعات
دستهبندی موضوعی
محرومیت اهل مکه از کتاب آسمانیانتخاب هدایتتهمت به قرآنتربیت محمدمکذبان وحیانیت قرآناراده انسانانذار در هدایتمشرکان و قرآنتهمت دروغگویی به محمدافتراهای مشرکانآثار ارادهافترا به محمدافترا به قرآنتهمتهای مشرکانانذار انسان هاشرایط هدایتانذارهای قرآنمنشأ نزول قرآنمسؤولیت انبیاانذارهای انبیاحقانیت قرآنانذارهای محمدهدایتگری قرآنزمینه هدایتوحیانیت قرآنفضایل محمدروش هدایتنقش قرآنرسالت محمدآثار ربوبیت خدامسؤولیت محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۲)
- ساختگی دانستن قران از افترای مشرکان به پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۱۰ آیه
- مبعوث نشدن هیچ پیامبری برای مردم مکّه پیش از پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- قران، وسیله انذار و هشدار به انسانها+۳ آیه
- قران، کتابی برای انذار و هشدار دادن به مردم حجاز+۳ آیه
- انذار مردم مکّه از اهداف نزول قران بر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- انذارهای پیامبر(صلی الله علیه واله) به مشرکان صدر اسلام+۴ آیه
- هدایت مردم مکّه، فلسفه انذارهای قرانی پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) به انان+۲ آیه
- دعوت به صراط مستقیم، از اهداف تبلیغی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- انذار از عذابهای خدا، روشی لازم در تبلیغ انبیا+۵ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
- انذار، از روشهای تربیتی قران+۲ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۹ آیه
- برانگیخته نشدن هیچ پیامبر انذاردهندهای در میان عرب جاهلی، قبل از محمّد(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- حرمت افترا به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۹ آیه
- وجوب انذار مردم، از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- ربوبیّت خدا، اقتضاکننده قرانی هدایتگر+۴ آیه
- ربوبیّت خداوند، مقتضی نزول کتابی بر حق (قران)+۳ آیه
- دفاع خداوند از پیامبر(صلی الله علیه واله) در برابر متّهم ساختن وی به افترا بستن به خدا، از سوی دشمنان ان حضرت+۳ آیه
- تکذیب قران و دروغ پنداشتن ان، از سوی مشرکان+۷ آیه
- برانگیخته نشدن هیچ پیامبر انذاردهنده ای در میان عرب جاهلی، پیش از محمّد(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- افترا و بهتان زدن، عملی قبیح از نظر عقل+۱۲ آیه
- حق، از صفات قران+۳ آیه
- ماموریّت پیامبر(صلی الله علیه واله) برای هدایت کفرپیشگان به وسیله قران+۲ آیه
- دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، در مقابل اتّهام افترا زدن مشرکان به خدا+۹ آیه
- ساختگی دانستن قران، از افتراهای مشرکان به پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله+۱۰ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور انذار مردم مکّه و اطراف ان، از عذاب قیامت+۲ آیه
- انذارهای پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله، به کافران صدر اسلام+۱ آیه
- انذار از عذابهای خدا، از روشهای تبلیغی محمّد صلی الله علیه و اله+۴ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
- «تُنذِرَ»+۳ آیه
- دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر متّهم ساختن وی به افترا بستن به خدا، از سوی دشمنان ان حضرت+۳ آیه
- ادّعای کافران، درباره افترا و ساختگی بودن قران، از جانب محمّد صلی الله علیه و اله+۷ آیه
- مبارزه کافران با محمّد صلی الله علیه و اله، به وسیله تهمت دروغگویی به ایشان+۸ آیه
- سرزنش کافران صدر اسلام به سبب پند نگرفتن از موعظههای خداوند+۱ آیه
- کافران مخالف پیامبر صلی الله علیه و اله در صدر اسلام، مردمی پندناپذیر+۱ آیه
- عدم بهرهمندی عرب «نزدیک عصر پیامبر صلی الله علیه و اله» از نعمت نبوّت قبل از حضرت محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- نبودن منذر و پیامبری برای مردمان صدر اسلام و نیاکان نزدیک انها قبل از حضرت محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- وجوب انذار مردم، از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله+۴ آیه
- انذار انسانها به وسیله وحی+۱ آیه
- قران، کتابی هدایتگر و مشتمل بر تعالیم هدایت بخش+۴ آیه
- مختار بودن انسانها، در انتخاب راه هدایت یا گمراهی+۱ آیه
- انذار، از روشهای هدایت