تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ ما لَکُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا شَفِيعٍ أَ فَلا تَتَذَکَّرُونَ «4»
جلد 10 - صفحه 374
اللَّهُ الَّذِي: خداوند به حق که مستجمع تمام صفات کماليه و منزه از کليه نقايص و سزاوار پرستش و ستايش باشد، آن ذاتى است که به قدرت کامله و حکمت شامله، خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ: ايجاد فرمود آسمانها و زمينها را، وَ ما بَيْنَهُما: و آنچه در ميان آنها است از جمادات و حيوانات و نباتات و غير آن، فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ: در شش روز، يعنى در زمانى که مساوى باشد با مقدار زمان شش روز از دنيا، زيرا ايجاد شيئى بعد از شيئى به ترتيب اوّل، دليل باشد بر اينکه فاعل و موجد آن، عليم و حکيم است که تدبير فرمايد بر مقتضاى حکمت؛ و ديگر به جهت تعليم بندگان تثبيت و تأنى در امور را. نزد بعضى مراد ايام ربانيه است چنانچه در آيه شريفه فرمايد: «وَ إِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّکَ کَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ» و نزد جمعى مراد ايام امرى است چنانچه فرمايد «فِي يَوْمٍ کانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ». لکن عمده مفسرين بر قول اولند.
شيخ طبرسى (رحمه الله) فرمايد: مقدار زمان، شش روز از ايام دنيا، و حق تعالى قدرت داشت به يک لحظه همه را ايجاد فرمايد، لکن ايجاد فرمود در اين مدت به مصلحت و حکمت، و مرتب فرمود بر ايام هفته «1».
نوبختى در کتاب خود: روايتى از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام که شخصى از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله سؤال نمود تسميه ايام را، فرمود:
روز يکشنبه اول روزى بود که خدا خلق فرمود دنيا را، دوشنبه دوم روز بود، سه شنبه سوم روز چهارشنبه چهارم روز، پنجشنبه پنجم روز و روز جمعه روزى بود که خدا خلق فرمود آدم عليه السّلام را و روزى بود که روح در او دميده شد تا آخر که فضيلت روز جمعه را فرمايد «2».
در کتاب کافى- حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: بدرستى که خداى تعالى خلق فرمود خير را روز يکشنبه، و نبود که خلق فرمايد شر را قبل از خير، خلق فرمود روز يکشنبه و دوشنبه زمينها را، و بيافريد قوتهاى آنها را روز
«1» تفسير مجمع البيان، ج 2، ص 428- 427. (طبع 1403 هجرى)
«2» شبيه اين روايت در علل الشرايع- چ حيدريه نجف (1385 هجرى)- ج 2 باب 222 روايت 33 ص 471 و بحار الانوار ج 57 ص 76 و 101.
جلد 10 - صفحه 375
سه‌شنبه، و خلق فرمود آسمانها را روز چهارشنبه و پنجشنبه، و خلق نمود اقوات آنها را روز جمعه، و اينست فرمايش الهى (خلق فرمود آسمانها و زمينها را در شش روز) «1».
ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ: پس مستولى شد بر عرش که اعظم مخلوقات است به قهر و استيلاء، يا متمکن شد امر سبحانى بر عرش، و مستولى شد امر و قضاى او بر عرش، يعنى اوامر و قضاياى الهى از عرش به زمين نازل شد، پس اى بندگان ايمان آوريد به ذات يگانه او و منحرف مشويد که در دنيا و عقبى، ما لَکُمْ مِنْ دُونِهِ: نيست مر شما را غير از ذات يگانه او، مِنْ وَلِيٍّ وَ لا شَفِيعٍ:
هيچ دوستى که شما را يارى کند و نه هيچ شفاعت کننده‌اى که شما را مددکارى نمايد، يعنى اگر از رضاى الهى و اطاعت او سرپيچى نمائيد، هيچ ناصرى نصرت شما ننمايد و هيچ شفيعى شفاعت شما نکند. يا آنکه خداست متولى مصالح شما و ناصر و شفيع شما، أَ فَلا تَتَذَکَّرُونَ: آيا پس پندپذير نمى‌شويد و تذکر نمى‌يابيد به مواعظ ربانى و نصايح قرآنى، و تفکر نمى‌کنيد در آنچه گفته شده و به نظر عبرت در او تأمل نکنيد تا صحت آن بر شما واضح و هويدا شود؟!