تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ثُمَّ سَوَّاهُ وَ نَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِيلاً ما تَشْکُرُونَ «9»
ثُمَّ سَوَّاهُ: پس تسويه و تقدير فرمود او را به تصوير اعضاى او، يعنى قالب او را به راست‌تر و خوبتر وجهى مزين و آراسته گردانيد. وَ نَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ: و دميد در آن مخلوق از روحى که اختصاص و ملکيت ذات يگانه سبحانى است.
نکته: اضافه روح به ذات احديت، اضافه تشريفى است به جهت تکريم و تشريف آدم عليه السّلام، و اظهار اينکه او مخلوق شريف و عجيب است و او را شأن و مرتبه‌اى است که مناسبت دارد انتساب به حضرت ربوبيت، و لذا حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: «من عرف نفسه فقد عرف ربّه» «1» و يا به جهت اشعار به آنکه عجائب در ذات او بر وجهى است که هيچکس به کنه آن راه نمى‌برد.
وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ: و قرار داد، يعنى آفريد براى شما گوش را که مى‌شنويد به آن به حکمت بالغه:
اولا: در سوراخ گوش آبى تلخ بيافريد تا در وقت خواب حشرات را منع سازد از داخل شدن به آن.
ثانيا: دو گوش آفريد تا صداى آواز در سماخ جمع شده کاملتر گردد، و بدين جهت از غضروف بيافريد نه از استخوان، و الا در موقع خفتن به رنج و زحمت افتادى.
«1» غرر الحکم و درر الکلم، فصل 72، صفحه 625 حديث شماره 301. و از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله در بحار الانوار ج 2 ص 32 شماره 22.
جلد 10 - صفحه 379
ثالثا: سوراخ آن را ملتوى آفريد که راه دراز باشد تا اگر آواز قوى باشد بزودى به دماغ نرسد تا متألم شود.
وَ الْأَبْصارَ: و قرار داد چشمها را براى ديدن به قدرت کامله:
اولا: آن را از ده طبقه آفريد و هر طبقه را صفت مخصوص و مقدار مخصوص و مکان مخصوص که اختصاص هر يک بدان صفات مخصوصه، قدرت صانع حکيم را ثابت نمايد.
ثانيا: محل بينائى از عدس کمتر، و در آن، صورت آسمان و زمين و مخلوقات کثيره عظيمه، مشاهده شود و صور آنها در آن پديد آيد، و حال آنکه تغييرى نيابد.
ثالثا: سفيدى مناسب نور، و سياهى مناسب ظلمت، و حق تعالى به عجيب قدرت نور بينائى در سياهى نهاد، و ظلمت نابينائى در سفيدى، تا معلوم شود خلقت آدمى در تأثير طبيعت نيست بلکه در تحت تأثير قدرت سبحانى است.
رابعا: چشم مثال آئينه، و آئينه آنگاه صورتها بنمايد که در غايت صفا و صيقلى باشد؛ پس حکمت الهى چنان اقتضا کرد که پيوسته پلک چشم متحرک باشد بى‌اختيار شخص تا به سبب آن حرکت روى حدقه جلا يابد.
وَ الْأَفْئِدَةَ: و قرار داد دلها براى آگاهى و تفهم.
تبصره: قلب بر دو معنى اطلاق شود: يکى عبارت از گوشت صنوبرى الشکل مودعه در طرف چپ سينه، گوشت مخصوصى است باطنش مجوف و در آن خون سياهى است و در تمام اعضاء و جوارح دوران و به سبب آن حيات اعضاء و جوارح حاصل آيد و آن را روح حيوانى گويند؛ اين قلب در بهائم نيز موجود است. معنى دوم: قلب عبارت از لطيفه ربانيه روحانيه است که ذات سبحانى از عالم امر در آن مقرر و باعث ترقى و استکمال انسانى و آن را روح انسانى گويند، و اوست مدرک و عالم و عارف، و اوست مخاطب و مطالب و معاتب، و علاقه دارد با قلب جسمانى که عقول اکثر خلايق از ادراک اين روح و علاقه آن متحير است.
با اعطاى چنين نعمتهاى عظيمه موهبه الهيه، قَلِيلًا ما تَشْکُرُونَ: اندکى سپاسدارى و شکر مى‌کنيد، يعنى چنانکه بايد و شايد به شکرگزارى اين نعم
جلد 10 - صفحه 380
قيام ننمائيد.