سوره سجده(السجدة)، آیه ۹ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۱۵
ثُمَ سَوَّاهُ وَ نَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصَارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِيلاً مَا تَشْكُرُونَ
سپس (اندام) او را موزون ساخت و از روح خویش در وی دمید؛ و برای شما گوش و چشمها و دلها قرار داد؛ امّا کمتر شکر نعمتهای او را بجا میآورید!
معنی کلمات و عبارات
«سَوَّاهُ»: انسان را تکمیل و آراسته کرد. خلقت او را اتمام بخشید. «مِن رُّوحِهِ»: (نگا: حجر / ). «قَلِیلاً مَّا»: کمتر. اندک.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - آفرینش انسان از سوى خداوند، تدریجى است. «بدأ خلق الإنسن من طین ... ثمّ جعل نسله ... ثمّ سوّیه و نفخ فیه من روحه»
۲ - پس از آفریده شدن آدم(ع) با گِل و متناسب شدن اندامش، در او روح دمیده شد. «و بدأ خلق الإنسن من طین ... ثمّ سوّیه و نفخ فیه من روحه»
۳ - انسان در مراحل نخستین جنینى، فاقد روح انسانى است و پس از شکل گیرى اندام، در او روح دمیده مى شود. «جعل ... من ماء مهین . ثمّ سوّیه و نفخ فیه من روحه»
۴ - متناسب آفریده شدن اندام انسان و نفخِ روح در آن، از آیات الهى است. «اللّه الذى أحسن ... و بدأ خلق الإنسن ... ثمّ سوّیه و نفخ فیه من روحه»
۵ - اعتدال و تناسب اندام و سیستم وجود انسان، به تدبیر خداوند است. «ثمّ سوّیه»
«تسویة» مصدر «سوى» به معناى متناسب و خالى از افراط و تفریط و طبق مقتضاى حکمت بودن است. (مفردات راغب).
۶ - قواى ادراکى (چشم و گوش و قلب انسان) از نشانه هاى خداوند است. «اللّه الذى أحسن ... و بدأ خلق الإنسن ... و جعل لکم السمع و الأبصر و الأفئدة»
۷ - روح انسانى، حقیقتى شریف و والاتر از بُعد جسمانى وى است. «سوّیه و نفخ فیه من روحه»
از اضافه «روح» به ضمیرى که مرجع آن «اللّه» است، مطلب بالا استفاده مى شود.
۸ - انسان، از دو عنصر (جسم و روح) است. «ثمّ سوّیه و نفخ فیه من روحه»
۹ - انسان، واجد دو نوع قوه ادراکى (حسى و باطنى) است. «و جعل لکم السمع و الأبصر و الأفئدة»
۱۰ - خداوند، ایجاد کننده گوش و چشم و قلب در انسان است. «و جعل لکم السمع و الأبصر و الأفئدة»
۱۱ - قدرت شنوایى و بینایى و درک انسان، از روح او است. «نفخ فیه من روحه و جعل لکم السمع و الأبصر و الأفئدة»
التفات از غیبت به خطاب، در آیه مى تواند به این جهت باشد که پس از دمیده شدن روح، انسان، لایق خطاب مى شود و این حکایت کننده آن است که روح، چنین توانى را براى انسان ایجاد مى کند.
۱۲ - هویّت و حقیقت آدمى، به روح او است. «و بدأ خلق الإنسن من طین ... ثمّ سوّیه و نفخ فیه من روحه و جعل لکم السمع»
مورد خطاب قرار دادن انسان، پس از دمیده شدن روح در او، نه پیش از آن مى تواند بیان کننده نکته یاد شده باشد.
۱۳ - دریافت هاى ادراکى انسان، از طریق گوش، تنها به یک کیفیت است، ولى از طریق چشم و قلب، متنوع است. «و جعل لکم السمع و الأبصر و الأفئدة»
مفرد آورده شدن «سمع» و جمع آورده شدن «أبصار» و «أفئدة» شاید به خاطر این واقعیت خارجى باشد که انسان از طریق گوش، تنها صدا را مى شنود در حالى که از طریق چشم، رنگ ها، جسم ها، سکون و حرکت و... و نیز از طریق قلب، دریافت هاى گوناگونى دارد.
۱۴ - انسان ها، کم و اندک شکرگزار نعمت هاى خداوندند. «قلیلاً ما تشکرون»
«قلیلاً» صفت موصوف محذوفى مانند واژه «شکراً» است.
۱۵ - انسان ها، در بیشتر لحظه هاى عمر، از شکر نعمت هاى خداوند غافل اند. «قلیلاً ما تشکرون»
«قلیلاً» مى تواند صفت براى موصوف محذوفى مانند «زماناً» باشد، در این صورت، نکته یاد شده به دست مى آید.
۱۶ - قواى ادراکى انسان (چشم و گوش و قلب) مواهب الهى اند و شایسته است که به خاطر آنها، به درگاه وى شکرگزارى شود. «ثمّ سوّیه و نفخ فیه من روحه و جعل لکم السمع و الأبصر و الأفئدة قلیلاً ما تشکرون»
۱۷ - انسان ها، شکرگزار نعمت هاى خداوند نیستند. «قلیلاً ما تشکرون»
به قرینه آیه بعد - که در آن آمده است «و قالوا أءذا ضللنا...» - «قلیلاً» مى تواند به معناى نفى باشد.
۱۸ - انسان ها، به شکرگزارى در برابر نعمت هاى الهى موظف اند. «قلیلاً ما تشکرون»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۹ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۶–۱۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۹
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ادراک باطنیادراک گوشبرتری روح بر جسمتنوع ادراک قلبتنوع ادراک چشمجنین انسانخالق قلبخالق چشمخالق گوشخلقت تدریجی آدمغفلت از شکرقوای ادراکی انسانقوای باطنی انسانمنشأ ادراک انساننعمت گوشحواس انسانادراک حسیجسم انسانمنشأ بیناییتناسب اندام انساننعمت چشمکمی شکر نعمتنفخ روح در انساننعمت قلبمنشأ شنوایینفخ روح در آدمنقش چشمآدم از گلنقش گوشخلقت تدریجی انسانروح انساننقش روحآیات انفسیکفران انسانابعاد انسانحقیقت انساننقش قلبشکر نعمتمسؤولیت انسانتدبیر خداعطایای خداخالقیت خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۹)
- اندام ادم(علیه السلام)، برخوردار از اعتدال و تناسب و هماهنگی+۲ آیه
- افرینش ادم(علیه السلام) به صورتی متناسب و معتدل+۲ آیه
- تکمیل افرینش ادم(علیه السلام) با دمیدن روح در او+۳ آیه
- متناسب افریده شدن اندام و هویت انسانها، از ایههای خدا+۳ آیه
- برخورداری انسان از حسّ شنوایی وبینایی، ایه خدا+۸ آیه
- دمیدن روح در جنین و تبدیل او به انسانی کامل از ایههای خدا+۳ آیه
- دمیدن روح در جنین و تبدیل او به انسانی کامل پس از مراحل نخستین، از ایههای خدا+۳ آیه
- نافخ
- افرینش ادم(علیه السلام) به شکل متناسب و موزون+۴ آیه
- سپاسگزاری اقلّیّتی از انسانها در برابر نعمت افرینش و ابزارهای معرفتی خود+۳ آیه
- افرینش انسان به صورت متعادل و موزون+۴ آیه
- روح الهی از عناصر افرینش انسان+۶ آیه
- دمیدهشدن روح در جنین پس از تکوین مادّی وی+۳ آیه
- قوّه بصیرت انسان، از ایات الهی+۸ آیه
- خداوند متعال، منشا و خالق قوّه بینایی انسان+۴ آیه
- شکرگزاری هدف از اعطای قوّه بینایی به انسان ازسوی خداوند+۳ آیه
- خداوند متعال، منشا و خالق قوّه شنوایی انسان+۴ آیه
- شکرگزاری، هدف از اعطای قوّه شنوایی به انسان ازسوی خداوند+۳ آیه
- قلب انسان، توانمند بر درک و شناخت+۳ آیه
- افرینش بدن ادم(علیه السلام) از سوی خدا، پیش از دمیده شدن روح در کالبد او+۵ آیه
- جنین، دارای مراحل مختلف رشد در رحم+۶ آیه
- دمیده شدن روح در جنین، مرحله پایانی شکلگیری جنین+۲ آیه
- افرینش چشم برای انسان، از ایات الهی+۸ آیه
- قدرت بینایی چشم انسان، متّکی به روح او
- اهمّیّت ویژه بینایی چشم انسان، در مقایسه با برخی نعمتهای الهی+۷ آیه
- چشم، از ابزار شناخت انسان+۶ آیه
- چشمان انسان، عطیّه و نعمت خداوند به انسان+۳ آیه
- ناسپاسی بیشتر مردم، نسبت به نعمت بینایی چشم+۲ آیه
- توجّه به اهمّیّت بینایی چشم، مستلزم سپاسگزاری انسان از خداوند+۳ آیه
- خلقت چشم برای انسان، از سوی خداوند+۴ آیه
- خلقت چشم از سوی خداوند، موجب شایستگی وی برای سپاسگزاری+۲ آیه
- خلقت چشم برای انسان، در راستای منافع وی+۳ آیه
- خلقت قلب، از سوی خداوند+۴ آیه
- شکرگزاری گروهی اندک از انسانها در برابر خداوند، نسبت به خلقت قلب+۲ آیه
- خلقت قلب، در راستای منافع انسانها+۴ آیه
- خلقت گوش، به امر خداوند+۴ آیه
- خلقت گوش، در راستای منافع انسانها+۴ آیه
- شکرگزاری اندکی از انسانها در برابر خداوند نسبت به خلقت گوش+۲ آیه
- اصالت روح، نسبت به جسم+۳ آیه
- روح، امری الهی و دارای منشا الهی+۳ آیه
- تقدّم خلقت جسم انسان بر نفخ روح، در وی+۲ آیه
- دمیده شدن روح الهی در بدن، پس از تکمیل ان+۲ آیه
- روح انسانی، حقیقتی شریف و والاتر از بعد جسمانی وی+۲ آیه
- روح، موجودی با عظمت+۳ آیه
- روح انسان، دارای مبدا الهی و عطاشده از جانب خداوند به انسان+۳ آیه
- نفخ روح الهی در جسد ادم(علیه السلام)، پس از سامان یافتن و کامل شدن اندام او+۳ آیه
- خلقت بدن، مقدّم بر نفخ روح+۳ آیه
- قدرت شنوایی، بینایی و درک انسان، از اثار دمیده شدن روح در وی
- ترک سپاسگزاری به درگاه الهی، از سوی اکثریّت مردم+۱ آیه
- برخورداری از چشم و بینایی، شایسته شکرگزاری+۵ آیه
- افرینش انسان، نعمتی شایسته سپاس به درگاه الهی+۳ آیه
- توانایی انسان بر ادراک و شناخت، نعمتی قابل شکرگزاری به درگاه خدا+۵ آیه
- بهره مندی از نعمت شنوایی، شایسته سپاس از خدا+۳ آیه
- بهره مندی از قلب و قدرت درک و تعقّل، نعمتی شایسته شکر در برابر خدا+۳ آیه
- سپاسگزاری اقلیّتی از مردم، در برابر نعمتهای الهی+۴ آیه
- کفر و انکار قیامت، مانع سپاسگزاری ادمی از نعمتهای خدا+۱ آیه
- خداوند، عطاکننده ابزار شناخت به انسان+۸ آیه
- لزوم شکرگزاری از خدا، در برابر نعمت ابزار شناخت+۵ آیه
- بینایی، از ابزارهای شناخت حسّی و راهی برای درک عقلی انسان+۸ آیه
- قوّه شنوایی، از ابزار شناخت حسّی و راهی برای ادراکات عقلی انسان+۷ آیه
- قلب، از ابزار شناخت انسان+۴ آیه
- ادراکات و شناختهای حسّی، زمینه ساز شناخت عقلانی و ادراکات باطنی+۴ آیه
- نیروی شنوایی و بینایی (دریافت حسّی)، زمینه ساز شناختها و ادراکات عقلانی+۴ آیه
- شنوایی، نعمتی الهی و شایسته سپاس و شکرگزاری+۳ آیه
- قلب انسان، کانون ادراک و شناخت+۵ آیه
- خلقت قلب، به فرمان خداوند+۴ آیه
- خلقت قلب به امر خداوند برای انسان، زمینه ای برای شکرگزاری+۴ آیه
- شکرگزاری گروهی اندک از انسانها، در برابر خلقت قلب از سوی خدا+۲ آیه
- خلقت قلب از جانب خداوند، در راستای منافع انسانها+۳ آیه
- قلب، از نعمات الهی+۴ آیه
- لزوم سپاسگزاری انسان از خداوند، در برابر نعمت قلب+۴ آیه
- سپاسگزاری اندکی از مردم از خداوند، در برابر نعمت قلب+۲ آیه
- کفرورزی، سبب ناسپاسی در برابر نعمتهای الهی+۵ آیه
- کفر و انکار قیامت، مانع سپاسگزاری ادمی، در برابر نعمتهای خدا+۱ آیه
- کافران، ناسپاس در برابر نعمتهای الهی+۵ آیه
- خلقت گوش، به فرمان خداوند+۵ آیه
- خلقت گوش، در راستای منافع انسانها+۳ آیه
- خلقت گوش به فرمان خداوند برای انسان، زمینهای برای شکرگزاری+۳ آیه
- شکرگزاری اندک انسانها در برابر خداوند، نسبت به خلقت گوش+۲ آیه
- گوش، نعمت و موهبتی الهی+۴ آیه
- توجّه به اهمّیّت نعمت گوش، مستلزم سپاسگزاری انسان از خداوند+۳ آیه
- ناسپاسی بیشتر مردم، نسبت به نعمت گوش+۲ آیه
- گوش، از ابزار شناخت و درک حقایق+۵ آیه
- فراگیری نعمتهای الهی، نسبت به نیازهای نوع انسانی+۴ آیه
- ابزار شناخت، از نعمتهای الهی و شایسته شکرگزاری+۵ آیه
- ادراک، از نعمتهای الهی برای انسان، مقتضی شکرگزاری در برابر او+۶ آیه
- خلقت انسان و برخورداری وی از قوای حسّی و بینایی و ادراکی، از نعمتهای الهی و موجب شکرگزاری در برابر خداوند+۴ آیه
- شنوایی، نعمتی الهی و شایسته سپاس و شکرگزاری+۵ آیه
- قلب، از نعمتهای الهی+۳ آیه