اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل يَتَوَفّاکُم مَلَک‌ُ المَوت‌ِ الَّذِي وُکِّل‌َ بِکُم ثُم‌َّ إِلي رَبِّکُم تُرجَعُون‌َ «11»
به اينکه منکرين
جلد 14 - صفحه 453
معاد بفرما که مي‌گيرد شما را به شدت و سختي ملک الموت آن ملکي که موکل به شما شده پس از آن به سوي پروردگار خود برمي‌گرديد.
قُل يَتَوَفّاکُم توفي اخذ به شدت است و از همين باب است توفي دين که دائن از مديون به شدت مي‌گيرد و به عکس وفاء دين که مديون به راحتي اداء دين مي‌کند و توفي نفوس عبارت از قبض روح است و در قرآن گاهي نسبت به خود مي‌دهد: اللّه‌ُ يَتَوَفَّي الأَنفُس‌َ حِين‌َ مَوتِها (زمر آيه 42) گاهي نسبت به ملک الموت مي‌دهد مثل همين آيه.
مَلَک‌ُ المَوت‌ِ الَّذِي وُکِّل‌َ بِکُم گاهي نسبت به ملائکه مي‌دهد مثل قوله تعالي:
وَ لَو تَري إِذ يَتَوَفَّي الَّذِين‌َ کَفَرُوا المَلائِکَةُ يَضرِبُون‌َ وُجُوهَهُم وَ أَدبارَهُم وَ ذُوقُوا عَذاب‌َ الحَرِيق‌ِ (انفال آيه 50).
توضيح اينکه که اگر جناب عالي طلبي داريد از شخصي که در شهر ديگري است مثلا شما در اصفهانيد او در طهران مي‌نويسيد به طرف خود که طلب من را از فلان که مديون من است بگير، آن طرف يک نفر از اجزاء تجارتخانه خود را مي‌فرستد با يک مأمور دولتي و طلب را وصول مي‌کند در اينکه صورت هم صدق مي‌کند که شما طلب خود را وصول کرديد هم صدق مي‌کند که طرف شما وصول کرده هم صدق مي‌کند که فلان عضو تجارتخانه يا فلان مأمور دولتي وصول کرده ملک الموت وکيل الهي است که موکل بر نفوس شده و اخذ وکيل اخذ موکل است و ملک الموت هم اعواني از ملائکه دارد که اخذ آنها اخذ ملک الموت است.
سؤال: روح مجرد است قابل اخذ و قبض نيست!
جواب: مراد از قبض و اخذ قطع علاقه او است از بدن و هر چه انسان بيشتر علاقه داشته باشد قبض روح او سخت‌تر است، لذا مؤمني که علاقه به دنيا ندارد و ملائکه رحمت پرده را عقب مي‌کنند و جاي او را در بهشت نشان مي‌دهند و او را بشارت مي‌دهند به کمال راحت جان مي‌سپارد مثل گلي که استشمام کند و کساني که فوق العاده علاقه و دلبستگي به اينکه دنيا و زخارف او دارند و ملائکه عذاب جاي آنها را در جهنم نشان مي‌دهند و آنها را
جلد 14 - صفحه 454
تهديد مي‌کنند از آن که پوست بدنشان را زنده بکنند و گوشت‌شان را مقراض کنند و ميل آسيا در چشمشان بگردانند سخت‌تر جان مي‌دهند اللهم اجعل الموت اول راحتنا بجاه محمّد و آله صلوات اللّه عليهم چنانچه مي‌فرمايد: إِن‌َّ الَّذِين‌َ قالُوا رَبُّنَا اللّه‌ُ ثُم‌َّ استَقامُوا تَتَنَزَّل‌ُ عَلَيهِم‌ُ المَلائِکَةُ أَلّا تَخافُوا وَ لا تَحزَنُوا وَ أَبشِرُوا بِالجَنَّةِ الَّتِي کُنتُم تُوعَدُون‌َ نَحن‌ُ أَولِياؤُکُم فِي الحَياةِ الدُّنيا وَ فِي الآخِرَةِ وَ لَکُم فِيها ما تَشتَهِي أَنفُسُکُم وَ لَکُم فِيها ما تَدَّعُون‌َ نُزُلًا مِن غَفُورٍ رَحِيم‌ٍ (فصلت آيه 31 الي 33) و مي‌فرمايد: وَ لَو تَري إِذِ الظّالِمُون‌َ فِي غَمَرات‌ِ المَوت‌ِ وَ المَلائِکَةُ باسِطُوا أَيدِيهِم أَخرِجُوا أَنفُسَکُم‌ُ اليَوم‌َ تُجزَون‌َ عَذاب‌َ الهُون‌ِ بِما کُنتُم تَقُولُون‌َ عَلَي اللّه‌ِ غَيرَ الحَق‌ِّ وَ کُنتُم عَن آياتِه‌ِ تَستَکبِرُون‌َ (انعام آيه 93).
ثُم‌َّ إِلي رَبِّکُم تُرجَعُون‌َ تفسيرش گذشت.