تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ «16»
صفت ديگر آنان آنکه:
تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ: دور مى‌شود و بلند گردد پهلوهاى آنها از خوابگاه، يعنى برمى‌خيزند از رختخوابها، يَدْعُونَ رَبَّهُمْ: در حالتى که مى‌خوانند پروردگار خود را به نماز و دعا و ثنا و راز و نياز، خَوْفاً وَ طَمَعاً: به جهت ترس از غضب الهى و اميد به رحمت سبحانى. اکثر مفسرين و به روايت حضرت باقر و صادق عليهما السّلام آيه شريفه در شأن متهجدان و شب خيزان است «1» که چون پرده‌اى فرو گذارند و جهانيان سر به بالين غفلت نهند، ايشان پهلو را از بستر گرم برداشته به نماز بايستند و در نيمه شب به درگاه قاضى الحاجات متوجه، و طلب عفو و رحمت نمايند.
فضيلت نماز شب: ابن بابويه رحمه اللّه در ثواب الاعمال روايت نموده از حضرت صادق عليه السّلام: قال: صلاة اللّيل تحسن الوجة و تحسن الخلق و تطيّب الرّيح و تدرّ الرزق و تقضى الدّين و تذهب الهمّ و تجلو البصر. فرمود: نماز شب نيکو نمايد روى را، و نيکو گرداند خلق را، و خوشبو سازد بو را، و فراوان کند روزى را، و ادا نمايد دين را، و مى‌برد غصه را، و جلا دهد چشم را «2».
در وسائل- از حضرت باقر عليه السّلام در اين آيه شريفه فرمود: نازل شده در حق امير المؤمنين عليه السّلام و جماعتى از شيعيان ما، مى‌خوابند اول شب پس وقتى دو ثلث شب گذشت يا آنچه را خدا خواهد برمى‌خيزند و فزع مى‌نمايند
«1» مجمع البيان، ج 4 ص 331.
«2» ثواب الاعمال، ص 65- 64، روايت 9. (چ حيدرى تهران 1391 هجرى)
جلد 10 - صفحه 387
بدرگاه پروردگارشان در حالتى که راغبند و راهبند و طمع دارند به آنچه نزد او باشد، پس خدا ذکر فرموده در کتابش براى پيغمبر و اخبار فرموده به آنچه را عطا فرمايد به ايشان و ساکن نمايد آنها را در جوار خود و داخل فرمايد ايشان را در بهشت و ايمن گرداند خوف ايشان را «1».
صفت ديگر آنان آنکه: وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ: و بعض آنچه روزى داده‌ايم ايشان را انفاق مى‌کنند در راه خداى تعالى.
تنبيه: حق تعالى در اين آيات شريفه وصف مؤمنين به آيات خود را فرمايد به اوصافى چند: 1- خاکسار و سجده کنندگان نزد آيات الهى. 2- تسبيح و تحميد کنندگان سبحانى. 3- تکبر ننمودن نسبت به اطاعت الهى. 4- تهجد و شب زنده‌دارى به نماز و دعا و زارى. 5- انفاق در راه خدا به خيرات و مبرّات. و البته به اجتماع صفات پنجگانه مقام شامخ کمال ايمان را دارا باشند.