سوره سجده(السجدة)، آیه ۱۶ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۱۶
تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ
پهلوهایشان از بسترها در دل شب دور میشود (و بپا میخیزند و رو به درگاه خدا می آورند) و پروردگار خود را با بیم و امید میخوانند، و از آنچه به آنان روزی دادهایم انفاق میکنند!
معنی کلمات و عبارات
«تَتَجَافی»: رها و به دور میشوند. مراد برخاستن از خواب خوش و ترک بستر نرم و گرم است. «الْمَضَاجِعِ»: جمع مَضْجَع، بسترها، رختخوابها. «خَوْفاً وَ طَمَعاً»: با بیم و امید. در حال خوف و رجا. مفعول مطلق فعل محذوف بوده و تقدیر چنین است: یَخَافُونَ خَوْفاً وَ یَطْمَعُونَ طَمَعاً. یا این که حال ضمیر (و) است و به معنی خَآئِفِینَ وَ طَامِعِینَ میباشند.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - برکندن تَن از بستر آسایش در دل شب، براى نیایش خدا، نشان مؤمنان راستین است. «إنّما یؤمن بأیتنا الذین ... تتجافى جنوبهم عن المضاجع»
«تتجافى» از ریشه «جفى» به معناى «ملازم نبودن با مکان و جا» است (المنجد) لازم به ذکر است که «تتجافى» حال براى «الذین» در آیه پیش است.
۲ - ایمان حقیقى، مستلزم چشم پوشى از آسایش و ترک خواب است. «إنّما یؤمن بأیتنا ... تتجافى جنوبهم عن المضاجع»
۳ - نیایش مؤمنان راستین به درگاه خدا در دل شب، همراه با بیم و امید است. «یدعون ربّهم خوفًا و طمعًا»
۴ - ربوبیت خداوند، متقاضاى دعا به درگاه او است. «یدعون ربّهم خوفًا و طمعًا»
۵ - توأم بودن بیم و امید در دعا و نیایش، امرى بایسته و لازم است. «یدعون ربّهم خوفًا و طمعًا»
۶ - ترس و امید، برانگیزاننده مؤمنان به تهجد و شب زنده دارى است. «یدعون ربّهم خوفًا و طمعًا»
«خوفاً» و «طمعاً» بنابراین که مفعول لأجلِه باشند، مفید این معنایند که آنان به خاطر ترس و امیدى که در دل دارند، اقدام به نیایش مى کنند.
۷ - مؤمنان راستین ، تحت عنایت و توجه ویژه پروردگارند. «یدعون ربّهم»
اضافه «ربّ» به ضمیر «هم» - که مرجع آن مؤمنان است - با توجه به این که پروردگار، ربّ همه انسان ها است، مى تواند به نکته یاد شده اشاره داشته باشد.
۸ - دعا و نیایش در تاریکى شب، امرى بایسته و پسندیده است. «تتجافى جنوبهم عن المضاجع یدعون ربّهم خوفًا و طمعًا»
۹ - مؤمنان راستین، همواره بخشى از امکانات خدادادى خویش را در راه خدا انفاق مى کنند. «و ممّا رزقنهم ینفقون»
۱۰ - امکانات و دارایى هاى انسان، منشأ خدایى دارد. «و ممّا رزقنهم ینفقون»
۱۱ - توجه دادن به خدایى بودن امکانات، زمینه ساز و برانگیزاننده انسان به انفاق کردن است. «و ممّا رزقنهم ینفقون»
این که خداوند در وصف انفاق کردن مؤمنان مى فرماید: «از روزى هایى که ما دادیم انفاق مى کنند.» حاکى است که یادآورى منشأ امکانات و روزى ها، مى تواند داراى چنین نقشى باشد.
۱۲ - مؤمنان راستین، به اعمال فردى و اجتماعى و عبادى و مالى خود عمل مى کنند. «إنّما یؤمن بأیتنا الذین إذا ذکّروا بها خرّوا ... تتجافى جنوبهم ... یدعون ربّهم ... و ممّا رزقنهم ینفقون»
فرازهاى «تتجافى...» و «یدعون...» مربوط به اعمال فردى و عبادى و فراز «ممّا رزقناهم...» امرى اجتماعى - مالى است.
۱۳ - اَعمال عبادى و اجتماعى، در بینش الهى داراى پیوندى تنگاتنگ اند. «یدعون ربّهم ... و ممّا رزقنهم ینفقون»
۱۴ - انفاق، داراى اهمیتى در رتبه نیایش و دعا به درگاه خداوند است. «یدعون ربّهم ... و ممّا رزقنهم ینفقون»
ذکر انفاق در ردیف، تهجّد و دعا و تسبیح، نشان دهنده اهمیت آن و هم رتبه بودنش با آنها است.
۱۵ - مؤمنان، در قبال نیازهاى اقتصادى جامعه، تعهد دارند. «یدعون ربّهم ... و ممّا رزقنهم ینفقون»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ابعاد دینامیدواری در مناجاتاهمیت دعا در شباهمیت مناجات در شبترس در مناجاتترک آسایشترک خوابتعالیم اجتماعی دینتعالیم عبادی دینتکلیف عبادی مؤمنانتکلیف مالی مؤمناندعا در شبمؤمنان و نیازهای اقتصادینشانه های مؤمنان راستینمناجات در شبترس در دعادعای مؤمنان راستینتکلیف اجتماعی مؤمنانتکلیف فردی مؤمناناهمیت مناجاتزمینه تهجدامیدواری در دعااهمیت تهجدانفاق مؤمنانآثار امیدواریدین و عینیتاهمیت دعازمینه دعااهمیت انفاقزمینه انفاقمنشأ امکانات مادیمقامات مؤمنانآثار ترسرازقیت خداپایه های رفتارمشمولان لطف خدامسؤولیت مؤمنانعوامل انگیزشآثار ربوبیت خداآثار ایمان
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۵)
- امور اقتصادی و معیشتی مردم، دارای جایگاهی مهمّ در حدّ مسایل اعتقادی و عبادی+۷ آیه
- امیدواری مؤمنان در نیایش خود با پروردگار
- لزوم امیدواری به رحمت خدا در عین بیم داشتن از کیفر او+۵ آیه
- ضرورت همراهی ترس از خداوند، با امید به امرزش او+۵ آیه
- امیدواری مؤمنان نیایشگر به درگاه پروردگار+۱ آیه
- انفاق از اموال حلال و مشروع، مورد توصیه و فرمان خدا+۶ آیه
- انفاقِ بخشی از داراییها ازسوی مؤمنان در راه خدا به صورت مستمرّ+۶ آیه
- اعطای پاداش بیش از حدّ به انفاقگران مؤمن+۲ آیه
- تداوم و استمرار انفاق امری ارزشمند+۳ آیه
- توجّه به پاداشهای الهی، زمینهساز اسانشدن انفاق مال بر ادمی+۳ آیه
- توجّه به خدادادیبودن داراییها و امکانات، زمینهساز انفاق انسان+۶ آیه
- محدودبودن انفاقِ شایسته به اموال حلال و مشروع+۶ آیه
- محدود نبودن انفاق به امکانات و داراییهای خاص+۶ آیه
- تهجّد، عامل برخورداری از پاداش الهی+۲ آیه
- عبودیّت، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۳ آیه
- برداشتن پهلوها از رختخواب (بیدار شدن) برای عبادت، از سوی مؤمنان به ایات الهی+۱ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۹ آیه
- تهجّد شبزندهداران، دارای پاداش چشمگیر در پیشگاه الهی+۱ آیه
- امید به خدا برانگیزاننده اهل ایمان به شبزندهداری+۲ آیه
- توجّه به ربوبیّت خداوند، مقتضی شبزندهداری و عبادت و نماز برای او+۵ آیه
- بیم و امید، برانگیزاننده مؤمنان، برای تهجّد و شبزندهداری+۲ آیه
- تسبیح و تنزیه خدا در دل شب، از مصادیق تهجّد+۶ آیه
- تهجّد مؤمنان در دل شب، همراه با دعا و نیایش به درگاه خدا+۳ آیه
- نماز شب، از مصادیق اشکار تهجّد+۱۲ آیه
- پاداشهای وصفناپذیر شبزندهداران و انفاقکنندگان در راه خدا، مایه چشمروشنی انان+۱ آیه
- پاداشهای وصفناپذیر شبزندهداران و انفاقکنندگان در راه خدا، مایه چشمروشنی انان+۱ آیه
- لزوم امید داشتن به اجابت دعا+۱ آیه
- استحباب انفاق به دیگران، از مال خویش+۶ آیه
- لزوم داشتن خوف و رجا، در برابر خداوند+۲ آیه
- دعا و نیایش به درگاه الهی در نیمه شب، امری پسندیده+۱ آیه
- استحباب نماز شب و تهجّد بر مؤمنان+۵ آیه
- انفاق از اموال حلال و مشروع، مورد توصیه و فرمان خدا+۶ آیه
- ربوبیّت خدا، مقتضی دعا و بیان خواسته های خود+۱ آیه
- ربوبیّت خداوند، مقتضی عبادت و بندگی برای او+۱ آیه
- مؤمنان خاشع، اهل تهجّد+۱ آیه
- مؤمنان خاشع، اهل مناجات با پروردگار، با حال خوف و رجا+۱ آیه
- مؤمنان خاشع، انفاق کنندگان از رزق و روزیهای خدادادی+۱ آیه
- ایمان حقیقی، مستلزم بیداری از خواب و ترک خوابگاه برای نیایش با پروردگار+۱ آیه
- بیدار شدن از خواب در دل شب برای نیایش با خدا، از نشانه های مؤمنان راستین+۱ آیه
- ترک خوابگاه و بیداری از خواب جهت نیایش با پروردگار، از اوصاف مؤمنان حقیقی به ایات الهی+۱ آیه
- لزوم خوف از مقام ربوبی همراه با امید به خداوند، هنگام نیایش و دعا+۲ آیه
- برخاستن از خوابگاه جهت تهجّد و راز و نیاز با خدا همراه با خوف و رجا، از اوصاف مؤمنان به ایات الهی+۱ آیه
- بیم و امید داشتن در دعا، از اداب ان+۲ آیه
- ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۱ آیه
- بیم و امید، زمینه ساز اجابت دعا+۲ آیه
- دعا و نیایش مؤمنان به درگاه خدا در دل شب، همراه با بیم و امید+۱ آیه
- دعا و نیایش مؤمنان به درگاه الهی در نیمه های شب، همراه بیم و امید+۱ آیه
- توصیه و فرمان خدا به انفاق از اموال حلال و مشروع+۶ آیه
- مؤمنان، موظّف به انفاق از رزق شان+۸ آیه
- خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۶ آیه
- سرور متهجّدان، از پاداشهای الهی+۱ آیه
- تهجّد، مایه سرور متهجّدان، از پاداشهای الهی+۱ آیه
- شب، فرصتی مناسب برای دعا و نیایش به درگاه الهی+۲ آیه
- شب هنگام، فرصتی مناسب و شایسته برای عبادت پروردگار+۵ آیه
- نقش حالت طمع و خوف، در دعا+۱ آیه
- مؤمنان به ایات خدا، دعا کنندگان به درگاه خداوند همراه با خوف و طمع
- عبادت شبانه و دعا به درگاه الهی، مایه چشم روشنی و سرور+۱ آیه
- عبادت شبانه و پنهانی پروردگار، باعث بهره مندی از پاداش مخفی و عظیم او+۱ آیه
- امید به پاداشهای خدا، انگیزه مؤمنان، هنگام عبادت خدا در شب+۱ آیه
- ترس از عذاب، برانگیزنده مؤمنان به عبادت پروردگار
- اموال و داراییها، رزقی از جانب خدا و عطای او به انسانها+۶ آیه
- تهجّد و نماز شب پیامبر صلی الله علیه و اله، همراه با تسبیح و تنزیه خدا+۶ آیه
- عدالت خدا در پاداش دادن به خوبان و کیفر دادن به بدکاران، مقتضی معاد و برپایی محکمه عدل الهی+۱ آیه
- تهجّد مؤمنان، همراه با دعا و نیایش به درگاه خدا+۱ آیه
- مؤمنان خاشع، اهل تهجد و تسبیح و به دور از استکبار+۱ آیه
- بیدار شدن مؤمنان در دل شب از خواب، جهت نیایش با پروردگار+۱ آیه
- دعا و نیایش توام با بیم و امید مؤمنان به درگاه خدا، در دل شب+۱ آیه
- دعای همراه با بیم و امید مؤمنان به درگاه الهی+۱ آیه
- دعای شبانه مؤمنان به درگاه الهی+۱ آیه
- تامین رزق مؤمنان، از سوی خداوند+۶ آیه
- مؤمنان، موظّف به انفاق از رزقشان+۸ آیه
- تهجّد و شب زنده داری، از نشانههای مؤمنان+۱ آیه
- استحباب نماز شب و تهجّد بر مؤمنان+۵ آیه
- وجوب امیدواری به رحمت خدا، در عین بیم داشتن از او+۵ آیه
- وجوب داشتن خوف و رجا، در برابر خداوند+۲ آیه