اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ادعُوهُم لِآبائِهِم هُوَ أَقسَطُ عِندَ اللّه‌ِ فَإِن لَم تَعلَمُوا آباءَهُم فَإِخوانُکُم فِي الدِّين‌ِ وَ مَوالِيکُم وَ لَيس‌َ عَلَيکُم جُناح‌ٌ فِيما أَخطَأتُم بِه‌ِ وَ لکِن ما تَعَمَّدَت قُلُوبُکُم وَ کان‌َ اللّه‌ُ غَفُوراً رَحِيماً «5»
بخوانيد و نسبت دهيد ادعياء و پسر خواندگان خود را به پدرانشان او سزاوارتر است نزد خداوند و اگر نميشناسيد پدران آنها را پس برادران شما هستند در دين برادر ديني و مواليان شما هستند و بر شما باکي نيست در آنچه خطا و اشتباه کرده نفوس شما و لکن آنچه قلبا و عمدا قلوب شما بر آن هست مورد مؤاخذه است و خداوند غفور و رحيم است.
ادعُوهُم لِآبائِهِم مثل زيد بن حارثة إبن سرافيل الکلبي از بني عبد ود که پدر و اجدادش معلوم هستند.
هُوَ أَقسَطُ عِندَ اللّه‌ِ معني اينکه نيست که غير اينکه هم قسط باشد اينکه مثل «الايمان خير من الکفر و الجنة خير من النار و الحق احق ان يتبع» و امثال اينها است، غير از اينکه قسط نيست باطل و ظلم است کأنه جاي سؤال است که بسياري از اينکه بچه‌ها که سر راهها گماردند و ديگران برداشتند و تبني کردند پدران آنها معلوم نيست ميفرمايد:
فَإِن لَم تَعلَمُوا آباءَهُم فَإِخوانُکُم فِي الدِّين‌ِ سؤال ديگر اگر اطفالي از کفار را اسير کردند در حق آنها چه بگوئيم که پدران آنها معلوم نيست ميفرمايد:
وَ مَوالِيکُم غلامان شما يا آزاد کرده‌هاي شما هستند.
جلد 14 - صفحه 476
لَيس‌َ عَلَيکُم جُناح‌ٌ فِيما أَخطَأتُم بِه‌ِ که اشتباه کرديد و خيال کرديد که نسايي که ظهار کرديد حکم مادر دارند و ديگر نميشود نزد آنها رفت يا تزويج کرد و اطفالي که تبني کرديد حکم فرزند دارد نميتوان عيال آنها را پس از طلاق تزويج کرد چنانچه پيغمبر زوجه زيد را تزويج فرمود که در همين سوره آيه 33 بيايد چون از راه خطا بوده مؤاخذه ندارد لکن پس از نزول آيه و معرفت حکم اگر باز بهمين عقيده باقي باشيد مورد مؤاخذه ندارد لکن پس از نزول آيه و معرفت حکم اگر باز بهمين عقيده باقي باشيد مورد مؤاخذه واقع ميشويد.
وَ لکِن ما تَعَمَّدَت قُلُوبُکُم و اينکه در مورد خطا مؤاخذه ندارد براي اينست که:
وَ کان‌َ اللّه‌ُ غَفُوراً گناه شما را مي‌بخشد.
رَحِيماً مشمول رحمت خود ميگرداند.